KaydedilenlerDerginizi ekleyin

Dergiler / İşletme Bilimi Dergisi / 2026 / Cilt: 14 Sayı: 3

Örgütlerde Sosyalizasyon ve Uyumun Performansa Etkisi: Eğitim Kurumlarında Bir Uygulama

The Effect of Socialization and Adaptation on Performance in Organizations: A Practice in Educational Institutions

Yücel Erol(TOKAT GAZIOSMANPASA UNIVERSITY)0000-0002-8289-9106
Zeynep Dilara Tınaz(TOKAT GAZIOSMANPASA UNIVERSITY)0000-0002-8063-9749
Sayfa
639–657
Yayın Tarihi
2026-09-25
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Ayrıca örgütsel sosyalizasyonun anlayış, iş arkadaşları desteği ve gelecek beklentisi alt boyutlarının performans üzerindeki etkisine kişi-iş uyumunun aracılık ettiği tespit edilmiştir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Bu araştırmanın amacı örgütsel sosyalizasyon ile görev performansı arasındaki ilişkide kişi-örgüt ve kişi-iş uyumunun aracı değişken rolünün olup olmadığını belirlemektir.
📊
Temel Bulgular & Veri:Ana kütleyi temsilen bu kurumlarda çalışan 358 öğretmenden toplanan verilerle analiz yürütülmüştür.
💡
Sonuç & Katkı:Ayrıca örgütsel sosyalizasyonun anlayış, iş arkadaşları desteği ve gelecek beklentisi alt boyutlarının performans üzerindeki etkisine kişi-iş uyumunun aracılık ettiği tespit edilmiştir.
🔬Tür:Uygulamalı Anket & Alan Araştırması
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Örgütsel Sosyalizasyon · Görev Performansı · Kişi-İş Uyumu

Özet

Bu araştırmanın amacı örgütsel sosyalizasyon ile görev performansı arasındaki ilişkide kişi-örgüt ve kişi-iş uyumunun aracı değişken rolünün olup olmadığını belirlemektir. Araştırmanın ana kütlesini Tokat il merkezinde faaliyet gösteren ilk ve orta dereceli eğitim kurumlarında görev yapan öğretmenler oluşturmaktadır. Ana kütleyi temsilen bu kurumlarda çalışan 358 öğretmenden toplanan verilerle analiz yürütülmüştür. Araştırma verilerinin toplanabilmesi için demografik sorulardan, örgütsel sosyalizasyon, örgütsel uyum ve görev performansı ölçeklerinden oluşan bir veri toplama aracı hazırlanmıştır. Araştırma modelinin testi için yapısal eşitlik modeli kullanılmıştır. Araştırma sonuçları örgütsel sosyalizasyonun alt boyutları anlayış, iş arkadaşları desteği ve gelecek beklentisinin görev performansını pozitif yönde etkilediğini ortaya koymaktadır. Eğitim alt boyutu ise görev performansını etkilememektedir. Ayrıca örgütsel sosyalizasyonun anlayış, iş arkadaşları desteği ve gelecek beklentisi alt boyutlarının performans üzerindeki etkisine kişi-iş uyumunun aracılık ettiği tespit edilmiştir. Kişi-örgüt uyumunun ise örgütsel sosyalizasyonun görev performansına etkisinde herhangi bir aracılık rolü bulunmamaktadır. Bu araştırmanın sonuçlarına göre kurumda verilen mesleki eğitim kişi-iş uyumunu ve görev performansını etkilememektedir. Yine kişi-örgüt uyumunun da görev performansını etkilemediği tespit edilen sonuçlar arasındadır. Bu sonuçlar ilk ve orta dereceli eğitim kurumlarında verilen mesleki eğitimin niteliği ve amacı, ayrıca kişi-örgüt uyumunu sağlayan değerler konusunda daha kapsamlı çalışmalar yapılması gerekliliğini ortaya koymaktadır.

Abstract

The purpose of this study is to determine whether person-organization and person-job fit play a mediating role in the relationship between organizational socialization and task performance. The population of the study consists of teachers working in primary and secondary educational institutions operating in the provincial center of Tokat. The analysis was conducted using data collected from 358 teachers working in these institutions, representing the main population. A data collection tool consisting of demographic questions, organizational socialization, organizational adaptation, and task performance scales was developed to collect the research data. Structural equation modeling was used to test the research model. The research results reveal that the sub-dimensions of organizational socialization—understanding, coworker support, and future expectations—positively affect task performance. The training sub-dimension does not affect task performance. Furthermore, it was determined that person-job fit mediates the effect of the sub-dimensions of organizational socialization—understanding, coworker support, and future expectations—on performance. Person-organization fit, on the other hand, does not play a mediating role in the effect of organizational socialization on task performance. According to the results of this study, vocational training provided at the institution does not affect person-job fit or task performance. Furthermore, the findings indicate that person-organization fit does not affect job performance. These results highlight the need for more comprehensive studies on the nature and purpose of vocational training provided in primary and secondary education institutions, as well as the values that foster person-organization fit.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Erol, Y., Tınaz, Z. D. (2026). Örgütlerde Sosyalizasyon ve Uyumun Performansa Etkisi: Eğitim Kurumlarında Bir Uygulama. İşletme Bilimi Dergisi, Cilt: 14 Sayı: 3, 639–657. https://doi.org/10.22139/jobs.1766514

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (46)

  1. Altunışık, R., Coşkun, R., Bayraktaroğlu, S. ve Yıldırım, E. (2004). Sosyal bilimlerde araştırma yöntemleri (3. bs.). Sakarya Kitabevi.
  2. Baron, R. M. ve Kenny, D. A. (1986). The moderator-mediator variable distinction in social psychological research: Conceptual, strategic, and statistical considerations. Journal of Personality and Social Psychology, 51(6), 1173-1182. https://doi.org/10.1037/0022-3514.51.6.1173
  3. Bayram, N. (2016). Yapısal eşitlik modellemesine giriş (3. bs.). Ezgi Kitabevi.
  4. Bretz, R. D. ve Judge, T. A. (1994). Person–organization fit and the theory of work adjustment: Implications for satisfaction, tenure, and career success. Journal of Vocational Behavior, 44(1), 32-54. https://doi.org/10.1006/jvbe.1994.1003
  5. Cable, D. M. ve Parsons, C. K. (2001). Socialization tactics and person-organization fit. Personnel Psychology, 54(1), 1-23. https://doi.org/10.1111/j.1744-6570.2001.tb00083.x
  6. Caldwell, D. F., Chatman, J. A. ve O’Reilly, C. A. (1990). Building organizational commitment: A multifirm study. Journal of Occupational Psychology, 63(3), 245-261. https://doi.org/10.1111/j.2044-8325.1990.tb00525.x
  7. Chatman, J. A. (1989). Improving interactional organizational research: A model of person-organization fit. Academy of Management Review, 14(3), 333-349. https://faculty.haas.berkeley.edu/chatman/papers/39_improvingintxorgresearch.pdf
  8. Chatman, J. A. (1991). Matching people and organizations: Selection and socialization in public accounting firms. Administrative Science Quarterly, 36(3), 459-484. https://doi.org/10.2307/2393204
  9. Chuang, A., Shen, C. T. ve Judge, T. A. (2016). Development of a multidimensional instrument of person-environment fit: The perceived person-environment fit scale (PPEFS). Applied Psychology, 65(1), 66-98. https://doi.org/10.1111/apps.12036
  10. Demirci, U. (2018). Örgütsel sosyalleşme ve örgütsel vatandaşlık davranışı ilişkisine eğitimin etkisi [Yayımlanmamış Doktora Tezi, Anadolu Üniversitesi].
  11. Edwards, J. R. (1991). Person-job fit: A conceptual integration, literature review, and methodological critique. C. L. Cooper ve I. T. Robertson (Ed.), International review of industrial and organizational psychology içinde (Cilt. 6, ss. 283–357). Wiley. https://psycnet.apa.org/record/1991-98004-008
  12. Enders, C. K. (2003). Using the expectation maximization algorithm to estimate coefficient alpha for scales with item-level missing data. Psychological Methods, 8(3), 322-337. https://doi.org/10.1037/1082-989X.8.3.322
  13. Feldman, D. C. (1976). A contingency theory of socialization. Administrative Science Quarterly, 21(3), 433-452. https://doi.org/10.2307/2391853
  14. Feldman, D. C. (1981). The multiple socialization of organization members. The Academy of Management Review, 6(2), 309-318. https://doi.org/10.2307/257888
  15. Feldman, D. C. ve Arnold, H. (1983). Managing individual and group behavior in organizations. McGraw-Hill Book Company.
  16. Fisher, C. D. ve Weekley, J. A. (1982). Organizational behavior research paper at Weatherhead School of Management. Department of Management and Department of Psychology.
  17. Gan, N. (2010). The research about the relationship among staffs’ organizational socialization, person-organization fit and staff performance [Yayımlanmamış Doktora Tezi, South China University of Technology].
  18. Ge, J., Su, X. ve Zhou, Y. (2010). Organizational socialization, organizational identification and organizational citizenship behavior: An empirical research of Chinese high-tech manufacturing enterprises. Nankai Business Review International, 1(2), 166-179. https://doi.org/10.1108/20408741011052573
  19. George, D. ve Mallery, P. (2003). SPSS for Windows step by step (4. bs.). Pearson Education Inc.
  20. Goodman, S. A. ve Svyantek, D. J. (1999). Person–organization fit and contextual performance: Do shared values matter. Journal of Vocational Behavior, 55(2), 254-275. https://doi.org/10.1006/jvbe.1998.1682
  21. Gruman, J. A., Saks, A. M. ve Zweig, D. I. (2006). Organizational socialization tactics and newcomer proactive behaviors: An integrative study. Journal of Vocational Behavior, 69(1), 90-104. https://doi.org/10.1016/j.jvb.2006.03.001
  22. Hughes, E. C. (1964). Men and their work. Collier-Macmillan Limited.
  23. Kavak, B. (2013). Pazarlama ve pazar araştırmaları (1. bs.). Detay Yayıncılık.
  24. Kılıç, K. C. ve Yener, D. (2015). Birey-örgüt ve birey-iş uyumunun çalışanların iş tutumlarına etkisi: Adana ilinde bankacılık sektöründe çalışanlar üzerine bir araştırma. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 24(1), 161-174. https://izlik.org/JA65GD75UZ
  25. Kim, T. Y., Cable, D. M. ve Kim, S. P. (2005). Socialization tactics, employee proactivity, and person-organization fit. Journal of Applied Psychology, 90(2), 232-241. https://doi.org/10.1037/0021-9010.90.2.232
  26. Kristof-Brown, A. L., Zimmerman, R. D. ve Johnson, E. C. (2005). Consequences of individuals’ fit at work: A meta-analysis of person-job, person-organization, person-group, and person-supervisor fit. Personnel Psychology, 58(2), 281-342. https://doi.org/10.1111/j.1744-6570.2005.00672.x
  27. Lewin, K. (1935). A dynamic theory of personality (1. bs.). McGraw-Hill Book Company.
  28. Li, S. S. (2010). An empirical study on organizational socialization, person-organization fit and job performance [Yayımlanmamış Doktora Tezi, South China Agricultural University].
  29. Louis, M. R. (1980). Surprise and sense making: What newcomers experience in entering unfamiliar organizational settings. Administrative Science Quarterly, 25(2), 226-251. https://doi.org/10.2307/2392453
  30. Meydan, C. H. ve Şeşen, H. (2015). Yapısal eşitlik modellemesi Amos uygulamaları (2. bs.). Detay Yayıncılık.
  31. Nakip, M. (2013). Pazarlamada araştırma teknikleri (3. bs.). Seçkin Yayıncılık.
  32. Nelson, D. L. (1987). Organizational socialization: A stress perspective. Journal of Occupational Behaviour, 8(4), 311-324. https://doi.org/10.1002/job.4030080404
  33. Netemeyer, R. G., Boles, J. S., McKee, D. O. ve McMurrian, R. (1997). An investigation into the antecedents of organizational citizenship behaviors in a personal selling context. Journal of Marketing, 61(3), 85-98. https://doi.org/10.1177/002224299706100306
  34. Ostroff, C. ve Kozlowski, S. W. J. (1992). Organizational socialization as a learning process: The role of information acquisition. Personnel Psychology, 45(4), 849-874. https://doi.org/10.1111/j.1744-6570.1992.tb00971.x
  35. Rodopman, Ö. B. (2009). The role of proactivity during organizational entry: Proactive socialization tactics, citizenship and counterproductive work behaviors [Yayımlanmamış Doktora Tezi, University of South Florida].
  36. Saks, A. ve Ashforth, B. E. (1997). Organizational socialization: Making sense of the past and present as a prologue for the future. Journal of Vocational Behavior, 51(2), 234-279. https://doi.org/10.1006/jvbe.1997.1614
  37. Saruhan, S. (2017). Örgütsel sosyalleşmenin örgütsel özdeşleşme üzerindeki etkisi [Yayımlanmamış doktora tezi, Kırıkkale Üniversitesi].
  38. Schein, E. H. (1968). Organizational socialization and the profession of management. Industrial Management Review, 9(2), 1-16. https://sloanreview.mit.edu/article/organizational-socialization-and-the-profession-of-management/
  39. Schein, E. H. (1978). Career dynamics: Matching individual and organizational needs. Addison-Wesley Publishing Company.
  40. Su, R., Murdock, C. ve Rounds, J. (2015). Person-environment fit. P. J. Hartung, M. L. Savickas ve W. B. Walsh (Ed.), APA handbook of career intervention: Cilt 1. Foundations içinde (ss. 81–98). American Psychological Association. https://doi.org/10.1037/14438-005
  41. Şimşek, Ö. F. (2007). Yapısal eşitlik modellemesine giriş. Ekinoks.
  42. Tabachnick, B. G. ve Fidell, L. S. (2020). Çok değişkenli istatistiklerin kullanımı (M. Baloğlu, Çev.; 6. basım). Nobel Akademik Yayıncılık.
  43. Taormina, R. (1997). Organizational socialization: A multidomain, continuous process model. International Journal of Selection and Assessment, 5, 29-47. https://doi.org/10.1111/1468-2389.00043
  44. Taormina, R. J. (2004). Convergent validation of two measures of organizational socialization. International Journal of Human Resource Management, 15(1), 76-94. https://doi.org/10.1080/0958519032000157357
  45. Vancouver, J. B. ve Schmitt, N. W. (1991). An exploratory examination of person-organization fit: Organizational goal congruence. Personnel Psychology, 44(2), 333-352. https://doi.org/10.1111/j.1744-6570.1991.tb00962.x
  46. Vilela, B., Gonzales, V. ve Fernandez, P. (2008). Person – organization fit, OCB and performance appraisal: Evidence from matched supervisor – salesperson data set in a Spanish context. Industrial Marketing Management, 37, 1005-1019. https://doi.org/10.1016/j.indmarman.2007.11.004