KaydedilenlerDerginizi ekleyin

Dergiler / Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi / 2026 / Cilt: 26 Sayı: 2

Estetiğin Sınırlarında: Yapay Zekâ Çağında Sanatın Ontolojik Krizi ve İnsanlığın Teknolojik Sublime ile Yüzleşmesi

At the Limits of Aesthetics: The Ontological Crisis of Art in the Age of Artificial Intelligence and Humanity’s Confrontation with the Technological Sublime

Sevtap Yıldız(AHİ EVRAN ÜNİVERSİTESİ, NEŞET ERTAŞ GÜZEL SANATLAR FAKÜLTESİ)0000-0003-0963-0191
Sayfa
734–751
Yayın Tarihi
2026-06-28
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Makale, YZ’yi sanatın sonu biçiminde değerlendirmek yerine, onu ve insanlık durumunu yeniden düşünmeye davet eden güçlü bir felsefi provokatör olarak konumlandırarak, bu dijital diyaloğun geleceğimizi şekillendirmedeki kritik önemine işaret etmektedir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Bu makale, yapay zekânın (YZ) sanat alanına sadece teknik bir araç değil, derin felsefi ve ontolojik sorgulamaları tetikleyen bir provokatör olarak da girdiğini savunur.
📊
Temel Bulgular & Veri:Makalede, bu ontolojik krizin yaratıcılık kavramını da dönüştürdüğü tartışılmış; romantik “dâhi” mitinin yerini, prompt mühendisleri, veri küratörleri, algoritma ve kolektif topluluklardan oluşan dağınık bir “yaratıcılık ağına” bıraktığı ortaya konmuştur.
💡
Sonuç & Katkı:Makale, YZ’yi sanatın sonu biçiminde değerlendirmek yerine, onu ve insanlık durumunu yeniden düşünmeye davet eden güçlü bir felsefi provokatör olarak konumlandırarak, bu dijital diyaloğun geleceğimizi şekillendirmedeki kritik önemine işaret etmektedir.
🔬Tür:Modelleme & Sayısal Simülasyon
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Yapay zekâ sanatı · aura · estetik

Özet

Bu makale, yapay zekânın (YZ) sanat alanına sadece teknik bir araç değil, derin felsefi ve ontolojik sorgulamaları tetikleyen bir provokatör olarak da girdiğini savunur. YZ tarafından üretilen sanatın, geleneksel sanat eseri kavramını temelden dönüştürdüğünü iddia eder. Bu çalışmada Walter Benjamin’in “aura” kavramından yola çıkılarak, YZ sanatının orijinal eserin “burada ve şimdi” oluşuna dayanan benzersizliği ve maddi varlığını tamamen ortadan kaldırdığı, böylece sanatı dijital bir hayalete dönüştürdüğü gösterilmiştir. Bu durum, Arthur Danto’nun “sanatın sonu” tezini kavramsal bir zafer olarak doğrularken, Donald Kuspit’in sanatın tinsel ölümüne dair eleştirisini de somutlaştırmaktadır. Makalede, bu ontolojik krizin yaratıcılık kavramını da dönüştürdüğü tartışılmış; romantik “dâhi” mitinin yerini, prompt mühendisleri, veri küratörleri, algoritma ve kolektif topluluklardan oluşan dağınık bir “yaratıcılık ağına” bıraktığı ortaya konmuştur. Bu değişim, insanı Immanuel Kant’ın “yüce (sublime)” kavramının dijital çağdaki tezahürü olan “teknolojik sublime” ile yüzleşmeye zorlamaktadır. Son olarak, bu estetik devrimin etik ve politik boyutları incelenmiştir. YZ sanatının, eğitildiği veri setlerindeki önyargıları yeniden üreterek toplumsal eşitsizlikleri güçlendirme riski taşıdığı, telif hakkı ve entelektüel mülkiyet kavramlarını temelden sarsarak sanatın üretim araçlarının birkaç teknoloji şirketinin tekelinde toplanmasına yol açtığı vurgulanmıştır. Makale, YZ’yi sanatın sonu biçiminde değerlendirmek yerine, onu ve insanlık durumunu yeniden düşünmeye davet eden güçlü bir felsefi provokatör olarak konumlandırarak, bu dijital diyaloğun geleceğimizi şekillendirmedeki kritik önemine işaret etmektedir.

Abstract

This article argues that artificial intelligence (AI) enters the realm of art not merely as a technical tool, but as a provocateur that triggers profound philosophical and ontological inquiries. It posits that AI-generated art fundamentally transforms the traditional concept of the artwork. Drawing on Walter Benjamin’s concept of the “aura,” the article demonstrates how AI art completely eradicates the uniqueness and material presence of the original work, rooted in its “here and now,” thereby transforming art into a digital specter. This situation confirms Arthur Danto’s “end of art” thesis as a conceptual victory, while also concretizing Donald Kuspit’s critique regarding the spiritual death of art. The article discusses how this ontological crisis also transforms the concept of creativity; it reveals that the romantic myth of the “genius” has been replaced by a dispersed “network of creativity” composed of prompt engineers, data curators, algorithms, and collective communities. This radical shift forces a confrontation with the “Technological Sublime,” a digital manifestation of Immanuel Kant’s “sublime.” Finally, the ethical and political dimensions of this aesthetic revolution are examined. It highlights how AI art risks reinforcing social inequalities by reproducing biases inherent in its training data, and fundamentally challenges copyright and intellectual property concepts, leading to the concentration of the means of artistic production in the hands of a few tech companies. The article concludes by positioning AI not as the end of art, but as a powerful philosophical provocateur that invites us to rethink both art and the human condition, underscoring the critical importance of this digital dialogue in shaping our future.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Yıldız, S. (2026). Estetiğin Sınırlarında: Yapay Zekâ Çağında Sanatın Ontolojik Krizi ve İnsanlığın Teknolojik Sublime ile Yüzleşmesi. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, Cilt: 26 Sayı: 2, 734–751. https://doi.org/10.18037/ausbd.1807814

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (29)

  1. Avşar, D. (2025). Hans-Georg Gadamer’de Sanatın Anlamı. Moment Dergi, 11(2), 344-361. https://doi.org/10.17572/mj2024.2.344-361
  2. Bender, E. M., Gebru, T., McMillan-Major, A., & Shmitchell, S. (2021). On the Dangers of Stochastic Parrots: Can Language Models Be Too Big? Proceedings of the 2021 ACM Conference on Fairness, Accountability, and Transparency (FAccT’21). (s. 610–623). Association for Computing Machinery. https://doi.org/10.1145/3442188.3445922
  3. Benjamin, W. (2008). The work of art in the age of its technological reproducibility, and other writings on media. (M. W. Jennings, B. Doherty, & T. Y. Levin, Eds.). Cambridge, MA: Belknap Press. (Orijinal çalışma basımı 1936).
  4. Berlin, I. (1999). The roots of romanticism. Princeton University Press.
  5. Bianchi, F., Kalluri, P., Durmus, E., et al. (2023). Easily Accessible Text-to-Image Generation Amplifies Demographic Stereotypes at Large Scale. FAccT’23: Proceedings of the 2023 ACM Conference on Fairness, Accountability, and Transparency. pp 1493 – 1504. https://doi.org/10.1145/3593013.3594095
  6. Bourriaud, N. (2002). Relational aesthetics. Les presses du réel.
  7. Brown, T. B., Mann, B., Ryder, et al. (2020). Language models are few-shot learners. Advances in Neural Information Processing Systems, 33, 1877–1901.
  8. Castelvecchi, D. (2016). Can we open the black box of AI? Nature, 538(7623), 20–23.
  9. Coeckelbergh, M. (2016). Can Machines Create Art? Philosophy & Technology. 30 (3):285-303. https://doi.org/10.1007/s13347-016-0231-5.
  10. Crawford, K. (2021). Atlas of AI: Power, Politics, and the Planetary Costs of Artificial Intelligence. Yale University Press.
  11. Danto, A. C. (1997). After the end of art: Contemporary art and the pale of history. Princeton University Press.
  12. Gombrich, E. H. (1997). Sanatın öyküsü (E. Erduran & Ö. Erduran, Çev.). Remzi Kitabevi.
  13. Haraway, D. J. (1991). Simians, cyborgs, and women: The reinvention of nature. Routledge.
  14. Kant, I. (1987). Critique of judgment. (W. S. Pluhar, Trans.). Hackett Publishing Company. (Orijinal çalışma basımı 1790).
  15. Kuspit, D. (2006). Sanatın Sonu (Y. Tezgiden, Çev.). Metis Yayınları.
  16. Latour, B. (1999). L’espoir de Pandore. Paris: La Découverte.
  17. Latour, B. (2005). Reassembling the social: An introduction to actor-network-theory. Oxford University Press.
  18. Lorde, A. (1984). Sister outsider: Essays and speeches. Crossing Press.
  19. Manovich, L. (2002). The language of new media. MIT Press.
  20. OpenAI. (2023). Prompt engineering. OpenAI Documentation
  21. Nietzsche, F. (1990). Twilight of the idols / The anti-Christ. (R. J. Hollingdale, Trans.). Penguin Classics. (Orijinal çalışma basımı 1889).
  22. Nietzsche, F. (1974). The gay science: With a prelude in German rhymes and an appendix of songs. (W. Kaufmann, Trans.). Vintage Books. (Orijinal çalışma basımı 1882).
  23. Nietzsche, F. (2006). Böyle Buyurdu Zerdüşt (M. İlhan, Çev.). Cem Yayınevi. (Orijinal çalışma basımı 1883).
  24. Possati, L.M. (2021). The Algorithmic Unconscious: How Psychoanalysis Helps in Understanding AI.New York: Routledge.
  25. Platon. (2007). Devlet (S. Eyüboğlu & M. A. Cimcoz, Çev.). İş Bankası Kültür Yayınları.
  26. Samuelson, P. (2023). Generative AI meets copyright. Science, 381(6654), 158-161. DOI: 10.1126/science.adi0656.
  27. Schuhmann, C., Vencu, R., Beaumont, R., et al. (2022). LAION-5B: An open large-scale dataset for training next generation image-text models. Advances in Neural Information Processing Systems, 35, 25278–25294. arXiv:2210.08402. https://doi.org/10.48550/arXiv.2210.08402
  28. Torralba, A., & Efros, A. A. (2011). “Unbiased look at dataset bias,” CVPR 2011, Colorado Springs, CO, USA, 2011, pp. 1521-1528, doi: 10.1109/CVPR.2011.5995347.
  29. Wimsatt, W. K., & Beardsley, M. C. (1946). The intentional fallacy. The Sewanee Review, 54(3), 468–488.