KaydedilenlerDerginizi ekleyin

Dergiler / Çukurova Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi / 2026 / Cilt: 55 Sayı: 2

Öğretmenlerin Rekabet Gücünü Anlamak: Sosyokültürel Belirleyiciler ve Eğitimde Örgütsel Yansımalar

Understanding Teachers’ Competitiveness: Sociocultural Determinants and Organizational Implications in Education

Merve Turpçu(KIRŞEHİR AHİ EVRAN ÜNİVERSİTESİ)0000-0002-3252-0428
Bahadir Gülbahar(KIRŞEHİR AHİ EVRAN ÜNİVERSİTESİ)0000-0002-7040-1593
Sayfa
955–989
Yayın Tarihi
2026-08-31
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Bulgular, öğretmenlerin genel rekabetçilik düzeylerinin orta düzeyde olBu çalışma, öğretmenlerin rekabetçiliğe yönelik tutumlarını, bu tutumların sosyokültürel ve örgütsel belirleyicileri bağlamında incelemeyi ve söz konusu tutumların cinsiyet, medeni durum, eğitim düzeyi, okul türü, görev süresi, istihdam durumu ve mesleki kıdem gibi demografik değişkenlere göre farklılaşıp farklılaşmadığını belirlemeyi amaçlamaktadır.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Bu çalışma, öğretmenlerin rekabetçiliğe yönelik tutumlarını, bu tutumların sosyokültürel ve örgütsel belirleyicileri bağlamında incelemeyi ve söz konusu tutumların cinsiyet, medeni durum, eğitim düzeyi, okul türü, görev süresi, istihdam durumu ve mesleki kıdem gibi demografik değişkenlere göre farklılaşıp farklılaşmadığını belirlemeyi amaçlamaktadır.
📊
Temel Bulgular & Veri:Betimsel tarama modeli kullanılarak yürütülen araştırmada, 2024–2025 Eğitim-Öğretim Yılı’nda Türkiye’nin Kırşehir ilinde görev yapan 466 öğretmenden Öğretmen Rekabetçilik Ölçeği aracılığıyla veri toplanmıştır.
💡
Sonuç & Katkı:Bulgular, öğretmenlerin genel rekabetçilik düzeylerinin orta düzeyde olBu çalışma, öğretmenlerin rekabetçiliğe yönelik tutumlarını, bu tutumların sosyokültürel ve örgütsel belirleyicileri bağlamında incelemeyi ve söz konusu tutumların cinsiyet, medeni durum, eğitim düzeyi, okul türü, görev süresi, istihdam durumu ve mesleki kıdem gibi demografik değişkenlere göre farklılaşıp farklılaşmadığını belirlemeyi amaçlamaktadır.
🔬Tür:Uygulamalı Anket & Alan Araştırması
📍Kapsam:2024–2025 Verileri
⚙️Değişkenler:Rekabetçilik Boyutları · Örgütsel Yansımalar · Okul Kültürü

Özet

Bu çalışma, öğretmenlerin rekabetçiliğe yönelik tutumlarını, bu tutumların sosyokültürel ve örgütsel belirleyicileri bağlamında incelemeyi ve söz konusu tutumların cinsiyet, medeni durum, eğitim düzeyi, okul türü, görev süresi, istihdam durumu ve mesleki kıdem gibi demografik değişkenlere göre farklılaşıp farklılaşmadığını belirlemeyi amaçlamaktadır. Betimsel tarama modeli kullanılarak yürütülen araştırmada, 2024–2025 Eğitim-Öğretim Yılı’nda Türkiye’nin Kırşehir ilinde görev yapan 466 öğretmenden Öğretmen Rekabetçilik Ölçeği aracılığıyla veri toplanmıştır. Verilerin analizinde betimsel istatistikler, bağımsız örneklem t-testi ve tek yönlü varyans analizi (ANOVA) kullanılmıştır. Bulgular, öğretmenlerin genel rekabetçilik düzeylerinin orta düzeyde olBu çalışma, öğretmenlerin rekabetçiliğe yönelik tutumlarını, bu tutumların sosyokültürel ve örgütsel belirleyicileri bağlamında incelemeyi ve söz konusu tutumların cinsiyet, medeni durum, eğitim düzeyi, okul türü, görev süresi, istihdam durumu ve mesleki kıdem gibi demografik değişkenlere göre farklılaşıp farklılaşmadığını belirlemeyi amaçlamaktadır. Betimsel tarama modeli kullanılarak yürütülen araştırmada, 2024–2025 Eğitim-Öğretim Yılı’nda Türkiye’nin Kırşehir ilinde görev yapan 466 öğretmenden Öğretmen Rekabetçilik Ölçeği aracılığıyla veri toplanmıştır. Verilerin analizinde betimsel istatistikler, bağımsız örneklem t-testi ve tek yönlü varyans analizi (ANOVA) kullanılmıştır. Bulgular, öğretmenlerin genel rekabetçilik düzeylerinin orta düzeyde olduğunu göstermiştir. Erkek öğretmenler, “yarışarak kazanma”, “üstünlük” ve “dışlama” boyutlarında kadın öğretmenlerden daha yüksek puan alırken; tezli yüksek lisans mezunu öğretmenler “onaylanma” boyutunda daha yüksek puan elde etmiştir. Mesleki kıdemin artması ve kadrolu istihdam durumu, daha güçlü rekabetçi eğilimlerle ilişkili bulunmuştur. Buna karşılık, okul öncesi öğretmenlerinin rekabetçilik düzeylerinin diğer kademelerde görev yapan öğretmenlere kıyasla daha düşük olduğu belirlenmiştir. Olasılıklı olmayan örnekleme yaklaşımı nedeniyle bulguların, araştırma örneklemine özgü betimleyici sonuçlar olarak yorumlanması gerekmektedir. Sonuçlar, öğretmen rekabetçiliğinin okullardaki sosyokültürel beklentileri ve örgütsel dinamikleri yansıttığını ortaya koymakta; etik ve kapsayıcı bir rekabet kültürünün geliştirilmesi ile iş birliğini güçlendiren mesleki uygulamaların desteklenmesinin önemine işaret etmektedir.

Abstract

This study examines teachers' attitudes toward competitiveness, the sociocultural and organizational determinants of those attitudes, and whether these attitudes differ across demographic variables, including gender, marital status, education level, school type, length of service, employment status, and professional seniority. Using a descriptive survey design, data were collected from 466 teachers working in Kırşehir, Türkiye during the 2024-2025 academic year using the Teacher Competitiveness Scale. Descriptive statistics, independent samples t-tests, and one-way analysis of variance (ANOVA) were employed. The findings indicate that teachers’ overall level of competitiveness is moderate. Male teachers scored higher than female teachers on measures of “winning through competition”, “superiority”, and “exclusion”, whereas teachers with a thesis-based master’s degree scored higher on the “need for approval” dimension. Greater professional seniority and permanent employment status were associated with stronger competitive tendencies, while preschool teachers reported lower levels of competitiveness compared to teachers working at other educational levels. Given the non-probability sampling approach, the findings should be interpreted as descriptive results specific to the study sample. The results indicate that teachers' competitiveness reflects sociocultural expectations and organizational dynamics within schools, highlighting the importance of fostering an ethical and inclusive culture of competition while strengthening collaborative professional practices.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Turpçu, M., Gülbahar, B. (2026). Öğretmenlerin Rekabet Gücünü Anlamak: Sosyokültürel Belirleyiciler ve Eğitimde Örgütsel Yansımalar. Çukurova Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, Cilt: 55 Sayı: 2, 955–989. https://doi.org/10.14812/cuefd.1765224

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (55)

  1. Ball, S. J. (2012). The micro-politics of the school: Towards a theory of school organization. Routledge.
  2. Bandura, A. (1986). Social foundations of thought and action: A social cognitive theory. Prentice-Hall.
  3. Biesta, G. (2022). World-centred education: A view for the present. Routledge.
  4. Büyüköztürk, Ş., Kılıç Çakmak, E., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş., & Demirel, F. (2020). Bilimsel araştırma yöntemleri (28. baskı). Pegem Akademi.
  5. Caena, F., & Redecker, C. (2019). Aligning teacher competence frameworks to 21st century challenges: The case for the European digital competence framework for educators (Digcompedu). European Journal of Education, 54(3), 356-369. https://doi.org/10.1111/ejed.12345
  6. Connell, R. W. (2009). Gender: In world perspective (2nd ed.). Polity Press.
  7. Creswell, J. W., & Creswell, J. D. (2018). Research design: Qualitative, quantitative, and mixed methods approaches (5th ed.). Sage.
  8. Day, C., & Gu, Q. (2007). Variations in the conditions for teachers’ professional learning and development: Sustaining commitment and effectiveness over a career. Oxford Review of Education, 33(4), 423–443. https://doi.org/10.1080/03054980701450746
  9. Day, C., Sammons, P., Leithwood, K., Hopkins, D., Gu, Q., Brown, E., & Ahtaridou, E. (2011). Successful school leadership: Linking with learning and achievement. McGraw-Hill Education.
  10. Deci, E. L., & Ryan, R. M. (1985). Intrinsic motivation and self-determination in human behavior. Plenum Press.
  11. Deci, E. L., & Ryan, R. M. (2020). Self-determination theory: Basic psychological needs in motivation, development, and wellness. Guilford Press.
  12. Field, A. (2005). Discovering statistics using SPSS. Sage.
  13. Eagly, A. H., & Carli, L. L. (2007). Through the labyrinth: The truth about how women become leaders. Harvard Business School Press.
  14. Fullan, M. (2016). The new meaning of educational change (5th ed.). Teachers College Press.
  15. Giroux, H. A. (2019). The terror of neoliberalism: Authoritarianism and the eclipse of democracy (2nd ed.). Routledge.
  16. Hargreaves, A., & Fullan, M. (2012). Professional capital: Transforming teaching in every school. Teachers College Press.
  17. Hargreaves, A. (2020). Moving: A memoir of education and social mobility. Solution Tree Press.
  18. Hayes, N., O’Neill, S., & Gillen, J. (2017a). Early childhood education and care: An introduction. Sage.
  19. Hayes, N., O’Toole, L., & Halpenny, A. M. (2017b). Introducing Bronfenbrenner: A guide for practitioners and students in early years education. Routledge.
  20. Hofstede, G. (2001). Culture’s consequences: Comparing values, behaviors, institutions, and organizations across nations (2nd ed.). Sage.
  21. Hu, L. T., & Bentler, P. M. (1999). Cutoff criteria for fit indexes in covariance structural analysis: Conventional criteria versus new alternatives. Structural Equation Modeling, 6, 1–55.
  22. Huberman, M. (1993). The lives of teachers. In M. N. Fullan & A. Hargreaves (Eds.), Teachers’ work: Individuals, colleagues, and contexts (pp. 29–55). Teachers College Press.
  23. Johnson, D. W., & Johnson, R. T. (2014). Cooperation and competition: Theory and research. Interaction Book Company.
  24. Kahveci, H. (2021). Determining the level of predicting teachers' competitive attitudes by educational beliefs. Çukurova Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 50(2), 1069–1099. https://doi.org/10.14812/cufej.934187
  25. Karagöz, Y. (2017). SPSS ve AMOS uygulamalı nitel-nicel-karma bilimsel araştırma yöntemleri ve yayın etiği. Nobel Kitabevi.
  26. Karasar, N. (2010). Bilimsel araştırma yöntemi (21. baskı). Nobel Yayın Dağıtım.
  27. Kelchtermans, G. (2006). Teacher collaboration and collegiality as workplace conditions. A review. Zeitschrift für Pädagogik, 52(2), 220-237.
  28. Klassen, R. M., & Chiu, M. M. (2010). Effects on teachers’ self-efficacy and job satisfaction: Teacher gender, years of experience, and job stress. Journal of Educational Psychology, 102(3), 741–756. https://doi.org/10.1037/a0019237
  29. Kline, R. B. (2005). Principles and practice of structural equation modeling. The Guilford Press.
  30. Kolumbayeva, G., Yessengali, M., & Yermekkyzy, G. (2024). Formation of teachers’ professional competence in the context of social partnership. Education: Modern Discourses, 7(1), 124-134. https://doi.org/10.37472/2617-3107-2024-7-11
  31. Kurumanoğlu, M., & Aksoy, N. (2021). Opinions of primary school teachers regarding the competition among students’. Ankara University Journal of Faculty of Educational Sciences (JFES), 54(3), 721–746.
  32. Leithwood, K., & Jantzi, D. (2006). Transformational leadership. In B. Davies (Ed.), The essentials of school leadership (pp. 31–43). SAGE Publications.
  33. Leithwood, K., Harris, A., & Hopkins, D. (2020). Seven strong claims about successful school leadership revisited. School Leadership & Management, 40(1), 5–22. https://doi.org/10.1080/13632434.2019.1596077
  34. Mercan Uzun, E. M., Özdemir, Y., & Kar, E. B. (2023). Examination of the relationships between preschool and elementary school teachers' occupational competencies, attitudes towards collaboration and competitiveness. Cumhuriyet International Journal of Education, 12(4), 907–920.
  35. Noddings, N. (2013). Caring: A relational approach to ethics and moral education (2nd ed.). University of California Press.
  36. Organisation for Economic Co-operation and Development (OECD). (2021). Education at a Glance 2021: OECD Indicators. OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/b35a14e5-en
  37. Pallant, J. (2007). SPSS survival manual: A step by step guide to data analysis using SPSS for Windows (3rd ed.). Open University Press.
  38. Ramdhani, M. A., & Suryani, A. (2023). Digital literacy, learning motivation, and competitive attitudes as determinants of teacher competitiveness in facing Society 5.0. International Journal of Education and Learning, 5(1), 18-28. https://doi.org/10.31763/ijele.v5i1.820
  39. Rasidi, M., Citriadin, Y., & Bacharudin, M. (2022). The influence of competitive attitude, digital literacy, and learning motivation on teacher performance in the digital era. Journal of Education Research and Evaluation, 6(4), 1103-1110. https://doi.org/10.23887/jere.v6i4.51958
  40. Ridgeway, C. L., & Correll, S. J. (2004). Unpacking the gender system: A theoretical perspective on gender beliefs and social relations. Gender & Society, 18(4), 510–531. https://doi.org/10.1177/0891243204265269
  41. Robbins, S. P., & Judge, T. A. (2018). Organizational behavior (18th ed.). Pearson.
  42. Ryan, R. M., & Deci, E. L. (2000). Intrinsic and extrinsic motivations: Classic definitions and new directions. Contemporary Educational Psychology, 25(1), 54–67. https://doi.org/10.1006/ceps.1999.1020
  43. Ryckman, R. M., Hammer, M., Kaczor, L. M., & Gold, J. A. (1996). Construction of a personal development competitive attitude scale. Journal of Personality Assessment, 66(2), 374–386.
  44. Sahlberg, P. (2021). Finnish lessons 3.0: What can the world learn from educational change in Finland? Teachers College Press.
  45. Schaufeli, W. B., & Bakker, A. B. (2004). Job demands, job resources, and their relationship with burnout and engagement: A multi-sample study. Journal of Organizational Behavior, 25(3), 293–315.
  46. Schaufeli, W. B., Bakker, A. B., & Van Rhenen, W. (2009). How changes in job demands and resources predict burnout, work engagement, and sickness absenteeism. Journal of Organizational Behavior, 30(7), 893–917. https://doi.org/10.1002/job.595
  47. Schein, E. H. (2010). Organizational culture and leadership (4th ed.). Jossey-Bass.
  48. Shields, C. M. (2010). Transformative leadership: Working for equity in diverse contexts. Educational Administration Quarterly, 46(4), 558–589. https://doi.org/10.1177/0013161X10375609
  49. Skaalvik, E. M., & Skaalvik, S. (2011). Teacher job satisfaction and motivation to leave the teaching profession: Relations with school context, feeling of belonging, and emotional exhaustion. Teaching and Teacher Education, 27(6), 1029–1038.
  50. Skaalvik, E. M., & Skaalvik, S. (2017). Motivated for teaching? Associations with school goal structure, teacher self-efficacy, job satisfaction and emotional exhaustion. Teaching and Teacher Education, 67, 152-160. https://doi.org/10.1016/j.tate.2017.06.006
  51. Tabachnick, B. G. & Fidell, L. S. (2013). Using multivariate statistics (6th ed.). Pearson Education Limited.
  52. Özşahin, M. T., & Atmaca, T. (2024). Öğretmenlerde mesleki rekabeti ortaya çıkartan faktörler ve mesleki rekabetin yansımaları. Manas Sosyal Araştırmalar Dergisi, 13(3), 888–910. https://doi.org/10.33206/mjss.1329431
  53. Vachkova, S. N., Petryaeva, E. Y., Tsyrenova, M. G., Shukshina, L. V., Krasheninnikova, N. A., & Leontev, M. G. (2022). Competitive Higher Education Teacher for the Digital World. Contemporary Educational Technology, 14(4), ep391. https://doi.org/10.30935/cedtech/12553
  54. Zeer, E. F., Tretyakova, V. S., Kurochina, I. A., Bukovei, T. D., & Beresneva, T. V. (2019). Teacher’s competitiveness at different stages of professional development. Humanities and Social Sciences Reviews, 7(4), 1108–1119. https://doi.org/10.18510/hssr.2019.74151
  55. Zembylas, M., & Chubbuck, S. (2009). Emotions and social inequalities: Mobilizing emotions for social justice education. In P. A. Schutz & M. Zembylas (Eds.), Advances in teacher emotion research: The impact on teachers’ lives (pp. 343–363). Springer.