KaydedilenlerDerginizi ekleyin

Dergiler / Antakiyat / 2026 / Cilt: 9 Sayı: 1

Sürdürülebilir Kalkınma Hedefleri (SKH-6 ve 15) Bağlamında Hadislerde Su, Toprak ve Canlıların Muhafazası

The Protection of Water, Land, and Living Beings in Hadīths in the Context of the Sustainable Development Goals (SDG-6 and 15)

Muhammet Suiçmez(SAKARYA ÜNİVERSİTESİ, SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ, TEMEL İSLAM BİLİMLERİ (DR))0000-0003-3808-6009
Sayfa
46–70
Yayın Tarihi
2026-06-27
DOI
—
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Çalışma, hadislerde çevreye ilişkin bu ilkelerin yalnızca bireysel ahlâkı değil, aynı zamanda toplumsal sorumluluk, kuşaklar arası adalet ve sürdürülebilirlik hedeflerini içerdiğini göstermektedir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Bu çalışma, hadis literatüründe yer alan çevreye ilişkin ilkeleri, Birleşmiş Milletler Sürdürülebilir Kalkınma Hedefleri (Sustainable Development Goals/SDG) çerçevesinde özellikle SKH-6 (Temiz Su ve Sanitasyon) ile SKH-15 (Karasal Yaşamın Korunması) bağlamında ele almayı amaçlamaktadır.
📊
Temel Bulgular & Veri:Araştırmada suyun israf edilmemesi, ortak kaynakların korunması, ağaç dikimi, toprak ihyâsı ve hayvan refahına dair rivayetler, dirâyet merkezli bir okumayla değerlendirilmiştir.
💡
Sonuç & Katkı:Çalışma, hadislerde çevreye ilişkin bu ilkelerin yalnızca bireysel ahlâkı değil, aynı zamanda toplumsal sorumluluk, kuşaklar arası adalet ve sürdürülebilirlik hedeflerini içerdiğini göstermektedir.
🔬Tür:Laboratuvar & Saha Deneyi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Hadis · Çevre · Canlı

Özet

Bu çalışma, hadis literatüründe yer alan çevreye ilişkin ilkeleri, Birleşmiş Milletler Sürdürülebilir Kalkınma Hedefleri (Sustainable Development Goals/SDG) çerçevesinde özellikle SKH-6 (Temiz Su ve Sanitasyon) ile SKH-15 (Karasal Yaşamın Korunması) bağlamında ele almayı amaçlamaktadır. Bu araştırmada yöntem olarak nitel ve metin merkezli bir yaklaşım benimsenmiştir. Araştırmada suyun israf edilmemesi, ortak kaynakların korunması, ağaç dikimi, toprak ihyâsı ve hayvan refahına dair rivayetler, dirâyet merkezli bir okumayla değerlendirilmiştir. Hadislerde suyun israf edilmemesi, suya erişimin ortak hak olarak görülmesi ve çevre sağlığının korunmasına yönelik yasaklar; kaynakların sürdürülebilir kullanımı ve kamu yararı ilkeleriyle irtibatlandırılmıştır. Ağaç dikimine ilişkin rivayetler, üretim ile sadaka kavramı arasında kurulan ilişki üzerinden, ekosistemlerin korunmasını sürekli hayır anlayışıyla temellendirmektedir. Toprağın ihyâsına dair hadisler ise mülkiyetin meşruiyetini emek, fayda ve toplumsal maslahat ekseninde tanımlayarak üretken mülkiyet anlayışına ahlâkî bir zemin sunmaktadır. Hayvanlara merhameti konu edinen rivayetler, canlılara yönelik şefkati imanın pratik bir tezahürü olarak ortaya koyarken; eziyetin yasaklanması ve hayvanların eğlence aracı olarak kullanılmasının men edilmesi, yaşama hakkının korunmasını esas alan bir hukukî çerçeve oluşturmaktadır. Çalışma, hadislerde çevreye ilişkin bu ilkelerin yalnızca bireysel ahlâkı değil, aynı zamanda toplumsal sorumluluk, kuşaklar arası adalet ve sürdürülebilirlik hedeflerini içerdiğini göstermektedir. Bu yönüyle nebevî öğretinin, modern çevre etiği ve sürdürülebilir kalkınma politikalarıyla anlamlı bir kesişim zemini sunduğu sonucuna ulaşılmıştır.

Abstract

This study aims to examine the environmental principles found in the hadīth literature within the framework of the United Nations Sustainable Development Goals (SDG), with particular reference to SDG-6 (Clean Water and Sanitation) and SDG-15 (Life on Land). This study adopts a qualitative and text-centered approach as its methodological framework. The research analyzes narrations concerning the prevention of water waste, the protection of common resources, tree planting, land reclamation, and animal welfare through a reason-based (dirāyah-centered) interpretive approach. The hadīths addressing the prohibition of water waste, the recognition of access to water as a shared right, and the protection of environmental health are associated with the principles of sustainable resource use and public interest. Narrations on tree planting establish the preservation of ecosystems on the basis of a continuous charity (ṣadaqa jāriyah) by linking production with the concept of almsgiving. Hadīths concerning land reclamation define the legitimacy of ownership in terms of labor, benefit, and public welfare, thereby providing an ethical foundation for a productive understanding of property. Narrations emphasizing compassion toward animals present kindness to living beings as a practical manifestation of faith, while the prohibition of cruelty and the use of animals for mere entertainment establish a legal framework centered on the protection of the right to life. The study demonstrates that these environmental principles in the hadīths encompass not only individual morality but also social responsibility, intergenerational justice, and sustainability objectives. In this respect, it concludes that the Prophetic teaching offers a meaningful point of convergence with modern environmental ethics and sustainable development policies.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Suiçmez, M. (2026). Sürdürülebilir Kalkınma Hedefleri (SKH-6 ve 15) Bağlamında Hadislerde Su, Toprak ve Canlıların Muhafazası. Antakiyat, Cilt: 9 Sayı: 1, 46–70. https://ajindex.com/articles/1061008

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (48)

  1. Ahmed b. Hanbel, Muhammed eş-Şeybânî. Müsnedü’l-İmâm Ahmed b. Hanbel. thk. Şuayb el-Arnaût vd. Beyrut: Müessesetü’r-Risâle, 1421/2001.
  2. Avrupa Birliği. Avrupa Birliği’nin İşleyişi Hakkında Antlaşma (Lizbon Antlaşması). Brüksel: AB Resmî Gazete C 1.
  3. Aynî, Ebû Muhammed Mahmûd b. Ahmed Bedruddîn. ʿUmdetu’l-kârî şerhu Sahîhi’l-Buhârî. Beyrut: Dâru İhyâi’t-Turâsi’l-Arabî, ts.
  4. Batson, C. Daniel. Altruism in Humans. New York: Oxford University Press, 2011.
  5. Birleşmiş Milletler. Dünyamızı Dönüştürmek: 2030 Sürdürülebilir Kalkınma Gündemi. Birleşmiş Milletler Genel Kurulu Kararı (New York: Birleşmiş Milletler Yayınları, 2015.
  6. Buhârî, Ebû Abdullâh Muhammed b. İsmâîl b. İbrâhîm. Sahîhu’l-Buhârî. thk. Mustafa Dîb el-Buğâ. Dımaşk: Dâru İbn Kesîr; Dâru’l-Yemâme, 1414/1993.
  7. De Soto, Hernando. The Mystery of Capital: Why Capitalism Triumphs in the West and Fails Everywhere Else. New York: Basic Books, 2000.
  8. Demîrî, Kemâlüddîn Muhammed b. Mûsâ b. Îsâ b. Alî Ebü’l-Bekâ eş-Şâfiî. en-Necmü’l-vehhâc fî şerhi’l-Minhâc. thk. Lecne ʿilmiyye. Cidde: Dârü’l-Minhâc, 1425/2004.
  9. Ebû Dâvûd, Süleymân b. el-Eşas es-Sicistânî. Sünenü Ebî Dâvûd. thk. Şuayb el-Arnaût. b.y.: Dâru’r-Risâleti’l-Âlemiyye, 1430/2009.
  10. Ellek, Hasan. “Kur’an-Kerim ve Hadis-i Şerifler Işığında Çevre Hukuku”. Uluslararası Katılımlı Çevre Sempozyumu Bildiriler Kitabı. ed. İhsan Günaydın. 517-526. İstanbul: Gümüşhane Üniversitesi Yayınları, 2014.
  11. Ertürk, Mustafa, “Çevre Hakkındaki Bazı Hadislerin Güncel ve Evrensel Değeri”. Uluslararası Çevre ve Din Sempozyumu (15 Mayıs 2008, 2008), 293-299.
  12. Feyyûmî, Ebû Muhammed Hasan b. Ali b. Süleyman el-Bedr el-Kâhirî. Fethu’l-karîbi’l-mücîb alâ’t-Terğîb ve’t-Terhîb li’l-İmâm el-Münzirî. Riyâd: Mektebetü Dâris’s-Selâm, 1439/2018.
  13. Gazzâlî, Hüccetü’l-İslâm Ebû Hâmid Muhammed b. Muhammed. İhyâu ʿulûmi’d-dîn. Beyrut: Dâru’l-Marife, ts.
  14. Hattâbî, Ebû Süleyman Hamd b. Muhammed b. İbrahim. Meâlimü’s-Sünen şerhu Süneni Ebî Dâvûd. Halep: Matbaatü’l-İlmiyye, 1351/1932.
  15. Hayvanları Koruma Kanunu (Ankara: Resmî Gazete (Sayı: 25509), 2004
  16. Hayvanları Koruma Kanunu (HKK). Resmî Gazete 25509 (2004).
  17. İbn Hacer el-Askalânî, Ebü’l-Fazl Ahmed b. Alî. Fethu’l-bârî bi-şerhi Sahîhi’l-Buhârî. thk. Muhibbuddîn el-Hatîb. Beyrut: Dâru’l-Marife, 1379/1960.
  18. İbn Kudâme el-Makdisî, Ebû Muhammed Muvaffakuddîn Abdullâh b. Ahmed b. Muhammed b. Kudâme el-Cemmâîlî. el-Muğnî. thk. Abdullah b. Abdulmuhsin et-Turkî & Abdulfettâh Muhammed el-Hulv. Riyad: Dâru Alemi’l-Kütüb, 1417/1997.
  19. İbn Kudâme el-Makdisî, Şemsüddîn Ebü’l-Ferec Abdurrahmân b. Ebî Ömer Muhammed b. Ahmed b. el-Hanbelî. eş-Şerhu’l-kebîr ʿalâ metni’l-Mukniʿ. nşr. Muhammed Reşîd Rızâ. Beyrut: Dâru’l-Kitâbi’l-Arabî, 1403/1983.
  20. İbn Mâce, Ebû Abdullâh Muhammed b. Yezîd el-Kazvînî. Sünenü İbn Mâce. thk. Muhammed Fuâd Abdulbâkî. b.y.: Dâru İhyâi’l-Kütübi’l-Arabiyye, ts.
  21. İbn Receb, Ebü’l-Ferec Zeynüddîn Abdurrahmân b. Ahmed b. Abdirrahmân. Câmiʿu’l-ʿulûm ve’l-hikem fî şerhi hamsîne hadîsen min cevâmiʿi’l-kelim. thk. Şuayb el-Arnaût & İbrâhim Bâcis. Beyrut: Müessesetü’r-Risâle, 1417/1997.
  22. İbn Reslân, Şihâbuddîn Ebü’l-Abbâs Ahmed b. Hüseyin b. Hasan b. Ali. ez-Zübed fî’l-fıkhi’ş-Şâfiî. Beyrut: Dârü’l-Marife, ts.
  23. İbnü’l-Arâbî, Ebû Bekr Muhammed b. Abdillâh. el-Mesâlik fî Şerhi Muvatta Mâlik. haz. Muhammed b. el-Hüseyin es-Süleymânî & Âişe bint el-Hüseyin es-Süleymânî. Beyrut: Dâru’l-Garbi’l-İslâmî, 1428/2007.
  24. İbnü’l-Irâkî, Ebû Zür‘a Veliyyüddîn Ahmed b. Abdirrahîm b. el-Hüseyn. Tarhu’t-tesrîb fî şerhi’t-Takrîb. Mısır: Dâru İhyâi’t-Turâsi’l-Arabî, ts.
  25. İz b. Abdisselâm Ebû Muhammed Abdulaziz b. Abdisselâm ed-Dimeşkî. Kavâidu’l-ahkâm fî mesâlihi’l-enâm. Kahire: Mektebetu’l-Kulliyyâti’l-Ezheriyye, 1414/1991.
  26. Kâdî İyâz. Ebü’l-Fazl İyâz b. Mûsâ b. İyâz el-Yahsubî. İkmâlü’l-mû’lim bi fevâidi Müslim. thk. Yahyâ İsmail, Medine: Dâru’l-Vefâ, 1998.
  27. Kastallânî, Ebü’l-Abbâs Şihâbüddîn. İrşâdü’s-sârî li şerhi Sahîhi’l-Buhârî. Mısır: Matbaatü’l-Kübra’l-Emîriyye, 1323/1925.
  28. Kaya, Osman. “Kur’an’a ve Sünnete Göre Çevre Bilinci ve Ahlakı”. Dicle Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 18/2 (2016), 81-95.
  29. Kur’ân Yolu Meâli, çev. Hayrettin Karaman vd. Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı, 2014.
  30. Kurtubî, Ebû Abdullâh Muhammed b. Ahmed el-Hazrecî. el-Câmiʿ li-ahkâmi’l-Kur’ân. thk. Ahmed el-Berdûnî & İbrahim İtfeyyiş. Kahire: Dâru’l-Kutubi’l-Mısriyye, 1384/1964.
  31. Locke, John. Two Treatises of Government. ed. Peter Laslett. Cambridge: Cambridge University Press, 1988.
  32. Münâvî, Zeynüddîn Muhammed b. Abdirraûf. Feyzü’l-kadîr şerhu’l-Câmiʿi’s-Sağīr. Kahire: el-Mektebetü’t-Ticâriyyetü’l-Kübrâ, 1356/1990.
  33. Müslim, Ebu’l-Hasen Müslim b. el-Haccâc el-Kuşeyrî en-Nîsâbûrî. Sahîhu Muslim. thk. Muhammed Fuâd Abdulbâkî. Beyrut: Dâru İhyâi’t-Turâsi’l-Arabî, 1374/1955.
  34. Nasr, Seyyid Hüseyin, İnsan ve Tabiat. çev. Nabi Avcı. İstanbul: Ağaç Yayıncılık, 1991.
  35. Nemerî, Ebû Ömer Cemâlüddîn Yûsuf b. Abdillâh b. Muhammed b. Abdilberr. et-Temhîd limâ fi’l-Muvatta mine’l-meʿânî ve’l-esânîd. thk. Beşşâr Avvâd vd.Londra: Müessesetü’l-Furkân li’t-Türâsi’l-İslâmî, 1439/2017.
  36. Nesâî, Ebû Abdurrahmân Ahmed b. Şuayb el-Horâsânî. es-Sünenü’l-Kübrâ. thk. Hasen Abdulmunîm. Beyrut: Muessesetu’r-Risâle, 1421/2001.
  37. Nevevî, Ebû Zekeriyyâ Muhyiddîn Yahyâ b. Şeref. Şerhu’n-Nevevî ʿalâ Müslim. Beyrut: Dâru İhyâi’t-Turâsi’l-Arabî, 1392/1972.
  38. Sakallı, Talat. “Hadisler Açısından Çevre İsrafı”. Diyanet İlmi Dergi 27/3 (1991), 59-65.
  39. Sarı, Necmi. Mutasavvıfların Hadis Usûlüne Bakışı İsmail Hakkı Bursevî Örneği Nuhbetü’l-Fiker Şerhi Tanıtım ve Değerlendirme. İstanbul: Ümmülkura Yayınevi, 2021.
  40. Sarı, Necmi. “Hadis Usûlünün Zirve İsmi: İbn Hacer el-Askalânî”. Asos Journal 47 (2017), 533-563.
  41. Serahsî, Muhammed b. Ahmed b. Ebî Sehl Şemsü’l-Eimme. el-Mebsût. thk. Halîl Muhyiddîn el-Meyyis. Beyrut: Dâru’l-Marife, 1431/2010.
  42. Şâtıbî, İbrâhîm b. Mûsâ el-Lahmî el-Ğırnâtî. el-Muvâfakât. thk. Ebû Ubeyde Meşhûr b. Hasen es-Selmân. b.y.: Dâru İbn Affân, 1417/1997.
  43. Şevkânî, Muhammed b. Alî b. Muhammed. Neylü’l-evtâr. thk. Isâmuddîn es-Sabâbitî. Mısır: Dâru’l-Hadîs, 1413/1993.
  44. Tirmizî, Muhammed b. Îsâ. el-Câmiʿu’s-Sünen. thk. Beşşâr Avvâd Maʿrûf. Beyrut: Dârü’l-Garb el-İslâmî, 1998.
  45. Türker, Ömer. “Kur’ân ve Hadislere Dayanarak Bir Çevre Ahlâkı Teorisi Geliştirilebilir mi?”. Din ve Hayat: İstanbul Müftülüğü Dergisi 4 (2008), 32-35.
  46. UNDP, United Nations Development Programme. Human Development Report. https://hdr.undp.org/reports-and-publications
  47. United Nations. Sustainable Development Goals Report 2015. New York: UN Publications, 201.
  48. Nemerî, Ebû Ömer Cemâlüddîn Yûsuf b. Abdillâh b. Muhammed b. Abdilberr. et-Temhîd limâ fi’l-Muvatta mine’l-meʿânî ve’l-esânîd. thk. Beşşâr Avvâd vd.Londra: Müessesetü’l-Furkân li’t-Türâsi’l-İslâmî, 1439/2017.