Dergiler / Bingöl Üniversitesi Yaşayan Diller Enstitüsü Dergisi / 2025 / Cilt: 11 Sayı: 22

Mela Muhammed Arif el-Purkaşînî el-Muşî’nin (Karakaya) Hayatı ve İlmî Kişiliği

Sayfa
42–62
Yayın Tarihi
2025-12-28
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

İlmî yetkinliği, ahlâkî kişiliği ve çok dilli telif faaliyetleriyle çağdaş Kürt medrese geleneğinin önemli temsilcilerinden biri olarak öne çıkmaktadır.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Bu çalışma, çağdaş Kürt medrese geleneğinin önde gelen âlimlerinden Seydayê Mela Muhammed Arif el-Pırkaşênî el-Muşî el-Vanî'nin (1936-) hayatını, ilmî kişiliğini ve eserlerini incelemektedir.
📊
Temel Bulgular & Veri:Asıl medrese eğitimini 1956-1960 yılları arasında Demirci köyündeki Şeyh Nasır medresesinde Seydayê Mela İbrahimê Eğdadî'nin (Gülçimenî) yanında tamamlamıştır.
💡
Sonuç & Katkı:İlmî yetkinliği, ahlâkî kişiliği ve çok dilli telif faaliyetleriyle çağdaş Kürt medrese geleneğinin önemli temsilcilerinden biri olarak öne çıkmaktadır.
🔬Tür:Text.Serial.Journal
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Mela Arif Purkaşînî · Kürt medresesi · İslâmî ilimler

Özet

Bu çalışma, çağdaş Kürt medrese geleneğinin önde gelen âlimlerinden Seydayê Mela Muhammed Arif el-Pırkaşênî el-Muşî el-Vanî'nin (1936-) hayatını, ilmî kişiliğini ve eserlerini incelemektedir. Muş'un Bulanık ilçesine bağlı Pırkaşên köyünde dünyaya gelen Mela Arif, meşhur âlim Seydayê Mela Zübeyr'in oğludur. Tap aşiretine mensup olan ailesi, köklü bir ilim geleneğine sahiptir. İlk tahsilini babası Mela Zübeyr'in yanında başlayan Mela Arif, daha sonra Mela Aliyê Pırkaşenî ve kısa süreliğine Mela Zahirê Tendurekî'den dersler almıştır. Asıl medrese eğitimini 1956-1960 yılları arasında Demirci köyündeki Şeyh Nasır medresesinde Seydayê Mela İbrahimê Eğdadî'nin (Gülçimenî) yanında tamamlamıştır. Mela Arif'in tedris hayatı 1960 yılında Andak köyünde başlamış, ardından Demirci köyü (1968-1972), İstanbul Beykoz (1972-1974), Muş Yaygın nahiyesi (1974-1979) ve son olarak Van Bağlarbaşı'nda kurduğu Arifiyye Medresesi'nde (1979-devam ediyor) sürmüştür. 1974-1999 yılları arasında resmi İmam-Hatiplik görevini de yürütmüştür. Çok dilli bir müderris ve müellif olan Mela Arif, Kürtçe, Arapça, Türkçe ve Farsça dillerinde telif ve tercüme çalışmaları yapmıştır. Eserleri arasında Molla Cami'nin Lüccetü'l-Esrâr'ının Kürtçe ve Türkçe çevirileri, Mevlana Halid'in Divan'ının Kürtçe tercümesi, Sa'di'nin Gülistan'ının Kürtçe çevirisi ve fıkıh, tasavvuf, ahlak konularında telif eserleri bulunmaktadır. Nakşibendî-Hâlidî geleneğiyle yakın ilişkisi olan Mela Arif, özellikle Şeyh Nasır'ın sohbet halkasından uzun süre istifade etmiştir. Altmış yılı aşan tedris hayatında yüzlerce talebe yetiştirmiş, Kürtçe'nin ilmi dil olarak kullanılmasına önemli katkılarda bulunmuştur. İlmî yetkinliği, ahlâkî kişiliği ve çok dilli telif faaliyetleriyle çağdaş Kürt medrese geleneğinin önemli temsilcilerinden biri olarak öne çıkmaktadır.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Döner, N. (2025). Mela Muhammed Arif el-Purkaşînî el-Muşî’nin (Karakaya) Hayatı ve İlmî Kişiliği. Bingöl Üniversitesi Yaşayan Diller Enstitüsü Dergisi, Cilt: 11 Sayı: 22, 42–62. https://doi.org/10.56491/buydd.1810245

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (13)

  1. Çağlayan, Mehmet, Şark Ulemâsı, Çağlayan Yayınları, İstanbul, 1996.
  2. Doğu Anadolu Evliyaları, Türkiye Gazetesi Yayınları, İhlâs Gazetecilik A.Ş., ts. Döner, Naim, “Molla Abdülazîz Ğelebê el-Guevî'nin Hayatı ve İlmî Kişiliği”, e-Şarkiyat İlmî Araştırmalar Dergisi, Nisan 2018, Cilt: 10, Sayı: 1 (19), ss. 397-423.
  3. Döner, Naim, Bingöl Âlimlerinden Mela İhsan el-Hezarşahî’nin Fikir Dünyası ve Kur’an Konularına Yaklaşımı, Bingöl Araştırmaları Araştırma ve Uygulama Merkezi Yayınları, Ankara, 2021.
  4. Döner, Naim, Zuhûru'l-Hâlidiyye fî Enhâi Cebakcûr (Bingöl) ve Nevâhîhâ, İlâhiyât Yayınları, Ankara 2018. Elçanî, Sebahattin, Ulemâunâ mine'l-Müderrisîn, s. 224. Mehmed Halil Çiçek, "Seyda Molla Hüseyin Küçük’ün Hayatı ve İlmî Kişiliği", Şarkiyat İlmî Araştırmalar Dergisi, Sayı: II, Kasım 2009, s. 124-139.
  5. Gündüz, Mehmet Tahir, "Cüneyd Ohînî", Şark Ulemâsı, İlâhiyât Yayınları, Ankara, 2023, III/54, ss. 563-570.
  6. Gündüz, Mehmet Tahir, Şeyh Cüneyd Efendi ve Tefsirdeki Metodu, Sonçağ Yayınları, Ankara, 2023. İbrahim Burçin Asna, “Melekend/Mollakent Medresesi’nde Eğitim Hayatı Ve Mimari”, İBAD, Cilt: 3, Ayı: 1, Yıl: 2018,. SS: 327-348.
  7. Kavak, Abdulcebbar, "Muhammed Arif Karakaya", Şark Ulemâsı, İlâhiyât Yayınları, Ankara, 2023, IV/287, ss. 289-297.
  8. Kavak, Abdulcebbar, "Zübeyr Karakaya", Şark Ulemâsı, İlâhiyât Yayınları, Ankara, 2023, VI/391, ss. 389-392. Muhammed Arif Pırkaşênî, Birkaç deyim ve Atasözü, el yazması, s. 1. Muhammed Arif Pirkaşenî (Karakaya), Dîwana Mewlana Xalıd (Quddise Sirruh), basılmamış, s. 1-2.
  9. Salmazzem, Mehmet, "Bulanık/Kop'ta Medrese Geleneği ve Tefsir Tedrisatı", Bulanık/Kop İnsan-Coğrafya-Tarih-Kültür, ed. İrşad Sami Yuca, Çizgi Kitabevi, Konya-Ankara, 2020.
  10. Salmazzem, Mehmet, "Koğak Medresesi'nin Önemli Bazı Müderris ve Talebeleri", Tarihi ve Kültürel Dokusuyla Koğak, ed. Mehmet Salmazzem, Çizgi Kitabevi, Konya-Ankara, 2019.
  11. Salmazzem, Mehmet, “Bulanık/Kop’ta Medrese Geleneği ve Tefsir Tedrisatı”, Bulanık/Kop İnsan-Coğrafya-Tarih-Kültür, Ed. İrşat Sami Yuva, Çizgi Kitapevi, İstanbul, 2020.
  12. Ulutaş, Ejder, "Türkiye Taşrasında Siyasetin Şeyh Hâli", Tarihi ve Kültürel Dokusuyla Koğak, ed. Mehmet Salmazzem, Çizgi Kitabevi, Ankara-Konya, 2019. Seyda Mela Muhammed Arifê Purkeşênî (Karakaya), kişisel görüşme: 13. 09. 2020. (Pazar günü). Mela Bahaddin Duman, kişisel görüşme: 09. 09. 2020. Mela İsmail Fidan, kişisel görüşme: 11. 09. 2020.
  13. Metin Yiğit, Akademisyen, kişisel görüşme: 11. 09. 2020