Dergiler / Çankırı Karatekin Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi / 2024 / Cilt: 4 Sayı: 1

O‘ZBЕKLARDA ULOQ-KO‘PKARI O‘YININING TARIXI XUSUSIDA

On the History of the Ulaq-Kupkari Game in the Uzbeks

Sayfa
1–14
Yayın Tarihi
2024-06-30
DOI
—
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Sonuçta Özbek halkının atasözleri hazinesinde “At oğlanın yol arkadaşı”, “At oğlanın kanadı” gibi yüzlerce atasözünün bulunması, atın Özbeklerin sosyal hayatında önemli bir rol oynadığını göstermektedir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Türk halklarının at oyunları çok eski çağlardan beri meşhurdur.
📊
Temel Bulgular & Veri:Aslında Kupkari-Ulak gibi oyunlar bütün Türk halklarının ortak milli mirası sayılır.
💡
Sonuç & Katkı:Sonuçta Özbek halkının atasözleri hazinesinde “At oğlanın yol arkadaşı”, “At oğlanın kanadı” gibi yüzlerce atasözünün bulunması, atın Özbeklerin sosyal hayatında önemli bir rol oynadığını göstermektedir.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Kupkari · etnospor · Türkler

Özet

Türk halklarının at oyunları çok eski çağlardan beri meşhurdur. Aslında Kupkari-Ulak gibi oyunlar bütün Türk halklarının ortak milli mirası sayılır. Dolayısıyla Özbek halkının atla ilgili birçok oyunu vardır. Bunlar arasında “Kupkari-Ulak”, “Payga”, “Kız kovalamak”, “Ağdariş”, “Ot ustida kiliçbazlik”, “Altın kabak”, “Çevgan”, “Sultan şehzade” oyunları yer alıyor. Günümüzde “Kız kovalamak”, “Altın kabak”, “Çevgan” oyunları tarihî etnospor ve geleneksel hâline gelmiş olsa da “Kupkari-Ulak” günümüzde hâlâ oynanan en büyük ve en yaygın at oyunlarından biridir. Günümüzde “bozkaşi” adı verilen, Tacikistan ve Afganistan'da oynanmakta olan oyunun esası da Özbek kupkari/ulak oyunundan oluşmaktadır. Özbekistan topraklarının birçok at oyununda koşan safkan atların - Karabayirlerin ülkesi olduğunu belirtmek gerekmektedir. Sonuçta Özbek halkının atasözleri hazinesinde “At oğlanın yol arkadaşı”, “At oğlanın kanadı” gibi yüzlerce atasözünün bulunması, atın Özbeklerin sosyal hayatında önemli bir rol oynadığını göstermektedir. Özbeklerde bu ünlü at oyununa kopkari, ulak, eski adıyla kokbori adı verildiğini görüyörüz. Özbekistan’ın hemen her bölgesinde oynandığına dair yazılı ve etnografik kaynaklarda bilgiler bulunmaktadır. Bu oyunun daha çok sünnet düğünlerinde oynanması, halk dilinde “yiğidin vicdanı” olduğunu gösteriyor. Özbeklerde "oğlak" kelimesinin eş anlamlısı olarak kullanılan "oğlak" kelimesi, bu oyunda attan sonra ikinci merkezi yeri işgal eden "oglaq" (keçi) köküyle ilgilidir. Bu oyun genellikle binicilerin keçiyi alıp bitiş çizgisine koşmasıyla karakterize edilir. Bu oyun aynı zamanda Özbeklerin yerleşik tarımın yanı sıra ekonominin bir diğer önemli kolunu da - bozkır hayvancılığını - geliştirdiklerini gösteriyor. Orta Asya'da ulak-kupkari etnosporu hakkında birçok makale yazılmış olup beden eğitimi ve spor tarihinde en çok çalışılan konulardan biridir. Ancak bu oyunun ve adının Özbek halkının veya genel Türk tarihinin hangi döneminde ortaya çıktığı sorusu hâlâ cevapsız kalmaktadır. Aşağıdaki makalede, mevcut yazılı kaynaklara ve araştırma verilerine dayanarak Ulak-Kupkari oyununun Özbekler arasında ortaya çıkışı ve aşamalı gelişimi anlatılmaktadır.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Nuriddinova, F. D. -. M. (2024). O‘ZBЕKLARDA ULOQ-KO‘PKARI O‘YININING TARIXI XUSUSIDA. Çankırı Karatekin Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi, Cilt: 4 Sayı: 1, 1–14. https://ajindex.com/articles/1023148

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (8)

  1. Abdullayev, F. A. (1961). O’zbek tilining Xorazm shevalari. Toshkent: O’zbekiston SSR Fanlar Akademiyasi Nashriyoti. Alan, S. (2019). Dîvânu Lugâti't-Türk’te Spor ve Rekreatif Faaliyete İlişkin Terimler. Serhat Özdenk ve Ozan Yılmaz (Ed.). Spor ve Rekreasyon Araştırmaları Kitabı-1.Cilt (ss. 86-109) içinde. Konya: Çizgi Kitabevi Yayınları.
  2. Amanjol, K. (2015). Kazaxskie nasionalnie konno-sportivnie igri (XІX – nachalo XX vv.), Turk elderinin salttuu sporttuk oyundari – Türk Halklarının Geleneksel Spor Oyunları. Tүzgөndөr: A. Mokeev, F. Unan, O. Karataev, O. Yorulmaz, J. Alimbaev, J. Buyar. Bishkek. Anorboyev, A. (2008). Dovonning samoviy otlari. Fan va turmush. 3-5 Son. Toshkent. 84-95.
  3. Axmetov, N., Mamirqұlov, Q. (2017). Qazaqtiң Ylttiq Oyini Asiq Atuu Әdіsterіn Үyrenu. Әdіstemelіknұsqauliq. Taraz: Taraz Universitetі. Bichurin, N. Ya. (Iakinf) (1950).
  4. Sobranie Svedeniy o Narodax, Obitavshix v Sredney Azii v Drevnie Vremena. V 3-x tomax. M.- L.: Izd. AN SSSR. Tom I. Jamilova, B. (2023). Oʻzbek va Turk Bolalar Adabiyotidagi Mushtarak Tuygʻular. Buxoro Davlat Universiteti İlmiy Axboroti. №3. Buxoro. 203-210. Joʻraev, M. (1983). Koʻkboʻri Avlodlari. Fan Vaturmush. № 3. 12-13. Joʻraev, M. (1993). Koʻpkarimi Yoki Koʻkboʻri?. Xalq Soʻzi. 10 Mart. Joʻraev, M. (2021). “Oltin Qoboq” Dostonining Tarixiy Asoslariga Doir. Ta'lim va İnnovasion Tadqiqotlar. Buxoro. 1-son. 132-141. Кljashtornyj, S. G. (2006). Al-Bīrūnī’s Version of an Old Turkic Genealogical Legend. on the Semantics of Turkic Baraq. Памятники древнетюркской письменности и этнокультурная история Центральной Азии. Санкт-Петербург. Наука. 446-454.
  5. Kuznetsov, P. F. (2018). Botayskaya Kultura Pozdnego Eneolita: Pro Et Contra Sushestvovaniya Domashnix Loshadey. Priroda. Vipusk 7. Samara. 16-19.
  6. Malikov, A. M. (2021). Kupkari Kak Element Gorodskoy İdentichnosti i Kulturi Samarkanda v XIX - Nachale XX v. Markaziy Osiyo Tarixi va Arxeologiyasi: An'analar, İnnovasiyalar va İstiqbollar Xalqaro İlmiy-Amaliy Anjuman Materiallari. Toshkent. 448-451.
  7. Mardonova, G. A. (2022). Oʻzbek Milliy Oʻyinlari. Toshkent: Bookmany Print. Meliev, X. A. (2023). Alisher Navoiy Asarlarida Etnosport Turlari, Xalq Oʻyinlari Haqidagi Qarashlari. International Journal of Education, Social Science & Humanities. Finland Academic Research Science Publishers. 11 (5). 300-304.
  8. Oybek (1963). Bolalik. Xotiralarim. Toshkent: Yosh Gvardiya. Oʻzbek Milliy Sport Turlari va Xalq Oʻyinlari Ensiklopediyasi (2022). Toshkent.: Zamin Nashr. Qilichev, T. (198