Spatial analysis of bazaar systems: Their location and forms in the ottoman urbanism culture

Osmanlı şehircilik kültüründe çarşı sisteminin lokasyon ve çarşı içi kademelenme yönünden mekânsal analizi

Abstract

The Ottoman period bazaars are located in specific areas of the cities due mainly to the influence of the Turkish Middle Asia and the Islamic urbanism culture. Locations of bazaars within the city is not selected indiscriminately. Some factors; such as proximity to castle or city walls, main roads and cultural areas, played important role in the site selection. Therefore, the Ottoman period city bazaars developed in the areas that were affected from at least one or all of these factors. Not only the bazaars a trade area, but were also a system containing a lot of production and social activities. Therefore, the bazaar system created the center of city life. In this system, the distribution of bazaars and markets were in a certain form. The central mosque (grand mosque) and bedesten (grand bazaar) constituted the center of the bazaars system. Aro und this center, trade areas are located in a circle form. These trade areas has also some functi ons such as accommodation, recreation, worship and personal services facilities. The production areas constituted the outer belt of the bazaar system. The bazaars system separated distinctly from the residence areas.

Özet

Osmanlı dönemi çarşıları, geleneksel Orta Asya Türk ve İslam şehircilik kültürünün et kisi altında şekillenmiş olan şehirlerin belirli alanlarında konumlanmıştır. Çarşıların şehir içi konumları, gelişigüzel olarak seçilmemiştir. Yer seçiminde; kale veya şehir surlarına, ana yol lara ve kültürel alanlara yakınlık gibi faktörler önemli rol oynamıştır. Bu nedenle de Osmanlı dönemi şehir çarşıları bu faktörlerin birinin veya tümünün etkilemiş olduğu alanlarda gelişme göstermiştir. Çarşılar, sadece ticaret yapılan bir alan olmayıp, aynı zamanda üretim yapılan ve birçok sosyal tesisi de içinde bulunduran bir sistemdir. Bu nedenle de şehir hayatının merkezi durumundadır. Bu sistem içinde, meslek gruplarına ait çarşı ve pazarların dağılışı da belirli bir düzen içindedir. Çarşı siteminin merkezini (ulu) cami veya bedesten oluşturur. Bu merkezin etrafında da ticaret yapılan alanlar bir kuşak oluşturmaktadır. Bu kuşak aynı zamanda konak lama, dinlenme, ibadet ve kişisel hizmetler gibi fonksiyonlara da sahiptir. Çarşı sisteminin en dış kuşağını ise üretim yapılan alanlar oluşturmaktadır. Çarşı sistemi, ikamet alanlarından kesin çizgilerle ayrılmıştır.