Images of The Humor in Turkish Cultural Memory Before 9th Century

Abstract

Laughing is a human-specific reaction and all humans are born with the capability to laugh. This reaction evolves from a chuckle to laughter to smile. Laughter is created in two ways, with the pres-ence and lack of feeling within a person. One of the ways that laughter is created is through a physical reaction. The other way that laughter is created is through a reaction to humor. Although the reaction of laughter is not always dependent on humor, humorous factors may always make a person laugh. On the other hand, how did the Turks use humor? After the 10th century AC (After 10 AC) there are written sources of how the Turks use humor, but before the 9th century there are no studies on the relations of Turkish people with humor, in their lives. Therefore the time before the 9th century is chosen as the pe-riod of the study and the traces of humor before the 9th century will be investigated. The factors related to humor will be chosen from the Turkish mythology, the Kokturk monuments, old Turkish texts and the Chinese sources. The factors related to humor from these sources are used to construct a whole in relation the context of the theories of humor. As a result of the research before the 9th century vocabu-lary that bears humorous factors were found in mythology, dance, story, gravestones, communication through letters, practices and rituals casts and many areas, places and narrative styles with the func-tions of entertainment, relief, and irony.

Özet

Gülme insana özgü bir tepkimedir ve insan, gülme tepkiselliğiyle yapılandırılmış olarak doğar. Gülme, kişinin içinde bulunduğu duygu varlığı veya yokluğu hâline göre iki türde gerçekleşir. Biri kişinin fizikî, diğeri de mizah olgusunun etkisiyle gerçekleşen gülmedir. Gülme tepkimeleri her zaman mizahla ilintili olmasa da mizah ögeleri kişiyi her zaman güldürebilir. İşlevleri, pratikleri ve sonuç-larıyla paradokslar içeren mizahı arkaik zamanlardan başlayarak toplumların nasıl kullandıkları bi-linmektedir. Buna karşın Türkler mizahı nasıl kullanmışlardır? X. yüzyıldan sonra Türklerin mizahı nasıl kullandıkları yönünde yazılı kaynaklar bulunmakta; IX. yüzyıl ve öncesinde ise Türklerin yaşan-tılarındaki mizah olgusu üzerine yapılmış bir çalışmaya rastlanılamamaktadır. Bu nedenle çalışmada IX. yüzyıl ve öncesi Türk kültüründe mizahın izleri aranmıştır. Bu döneme ilişkin mizahî ögeler Türk mitolojisi, Eski Türk Metinleri ve Çin kaynaklarından örnekleme yöntemiyle seçilmiş; kaynaklardaki mizahî öge parçaları derlenip işlenerek bütün oluşturulmaya çalışılmış; mizah kavram ve kuramları bağlamında değerlendirilmişlerdir. Araştırma sonucunda, IX. yüzyıl ve öncesinde Türklerin de mizahı söz varlığında, mitoloji, dans, anlatı, mezar taşları, pratik ve ritüel, şölen vb. pek çok alan, mekân ve anlatım türünde eğlenme, rahatlama, ironi vd. işlevlerle kullandıkları tespit edilmiştir.