Humorous gestures in Turkish folk theatre

Abstract

Humorous gestures in the theatric genres like shadow theatre Karagöz, middle play Orta Oyunu, dramatic village plays and the traditional storyteller Meddah, are mostly depend on “verbal humor” and “gesture humor”. Most of the studies on the humorous elements in the Turkish folk theatre focus on to the verbal humor in the narrations. However, gesture humor is as important as the verbal humor in determining the humorous structure in Turkish folk theatre and in defining how laughter occurs. Because gesture humor mostly has the function of supporting the verbal humor, however; in some cases it just forms the main structure of creating the laughter. In this article, humorous elements that belong to gesture humor in Karagöz, Orta Oyunu, dramatic village plays and, traditional storyteller Meddah are analyzed through the theories of humor by determining with its samples; besides the function and place of elements in gesture humor in Turkish folk theater is discussed. Eventually, it is found out that elements of gesture humor are observed abundantly in terms of types and rigmaroles. Additionally, it is put forward that elements of gesture humor end up laughter which can be identified by “conflict” and “superiority” theories and its function of supporting the verbal humor is generally observed when the laughter is occurred as a result of a relief.

Özet

Karagöz, Ortaoyunu, Köy Seyirlik Oyunları ve Meddah anlatmalarındaki mizahî unsurlar, temel olarak “söz komiği” ve “hareket komiği”nden meydana gelmektedir. Türk halk tiyatrosundaki mizahî unsurlar üzerinde yapılan çalışmaların çoğunluğu anlatmalardaki söz komiği unsuru üzerinde durmaktadır. Hâlbuki hareket komiği, Türk halk tiyatrosundaki mizahî yapıyı ve gülmenin nasıl meydana geldiğini ortaya koymada söz komiği kadar önem taşımaktadır. Çünkü hareket komiği, çoğu zaman söz komiğini destekleme işlevine sahiptir, ancak bazı durumlarda gülmeyi yaratan temel yapıyı da oluşturmaktadır. Bu makalede; sırasıyla Karagöz, Ortaoyunu, Meddah ve Köy Seyirlik Oyunlarındaki hareket komiğine bağlı unsurlar örnekleri ile tespit edilerek gülme teorileri ile incelenmiş ve hareket komiğine dayalı unsurların Türk halk tiyatrosundaki yeri ve mizah yaratmadaki işlevi tartışılmıştır. Türk halk tiyatrosunda hareket komiğine bağlı unsurların, tipler ve tekerlemeler üzerinde yoğunlaştığı tespit edilmiştir. Ayrıca, hareket komiğine bağlı unsurların, çoğunlukla gülme teorilerinden “Uyumsuzluk” ve “Üstünlük” teorileriyle açıklanabilen bir yapıyla gülmeye neden oldukları, seyircide rahatlama şeklinde bir etki yaratarak gülmeyi meydana getiren durumlarda ise, söz komiğini destekleme işlevinin öne çıktığı ortaya koyulmuştur.