The role of the scribe in the creation of a literary work – ın the example of the book of dede korkut

Müstensihin edebî eserin yaratımındaki rolü –dede korkut kitabı örneğinde-

Abstract

Dede Korkut epics have come until today as two copies, the names of which are Dresden and Va- tican. For many years, supposed to be more valuable than Vatican copy, Dresden copy has been taken as a basis and this situation has affected also folklore studies. However, if two copies are examined, it is seen that sometimes there are critical differences. These differences vary from the choices of the words to the construction of the narratives. In this study, the interventions that the scribes of the Book of dede Korkut made while transcribing its two copies and the effects of these on the structure and ideology of the work will be analysed. From this poinr of view, through a limited number of works, the presence of the scribe in the literature of the Middle Ages will be exposed primarily as a reader and then as a critic. The effects of scribes who read and intervened the texts when necessary will be discussed. At this point, it will be suggested that ther effect is beyond the Book of Dede Korkut and will be pointed out that there are many examples of this in folk poetry, which is extant through written sources, as well as Divan poetry and prose. Hence, it will be suggested that the effect of the scribe’s manipulations on the text be taken into consideration in literary studies. As known, the existing paradigm in text publication is called the technique of “edition critique.” In the essay, whether this technique has an impoverishing impact on textual interpretation will be examined. Inorder to prevent such an impact, methods will be offered as well, even if it is a necessity to publish a work with tens of copies as a edition critique.

Özet

Dede Korkut destanları, günümüze Dresden ve Vatikan adıyla anılan iki nüsha olarak gelmiş- tir. Uzun yıllar Dresden nüshası, Vatikan nüshasına göre daha değerli kabul edilip esas alınmış, bu durum halk bilimi çalışmalarını da etkilemiştir. Oysa iki nüsha incelendiğinde aralarında bazen ciddi farkların olduğu görülmektedir. Bu farklar, kelime tercihlerinden anlatıların kurgulanmasına kadar değişen boyutlardadır. Bu makalede Dede Korkut Kitabı’nın iki nüshasının müstensihlerinin metni kopyalarken esere yaptıkları müdahaleler ve bunların eserin kurgu ve ideolojisinde meydana getirdiği değişimler incelenecektir. Bu eserden hareketle, sınırlı sayıda örnek üzerinden, müstensihin ortaçağ edebiyatında öncelikle bir okur, sonrasında bir eleştirmen olarak varlığı ortaya konacaktır. İstinsah ettikleri metinleri okuyan ve gerektiğinde müdahale eden müstensihlerin, bu tutumlarının metinler üzerindeki etkisi irdelenecek, bu noktada bu tesirin Dede Korkut Kitabı’nı aşan bir konumda olduğu, hem yazılı kaynaklar yoluyla günümüze ulaşan halk şiirinde hem de divan nesri ve şiirinde bu duru- mun örneklerine bolca rastlanabileceği tespiti yapılacaktır. Böylece edebiyat araştırmalarında müsten- sihin metin üzerindeki tasarruflarını dikkate alma yönünde bir teklif getirilecektir. Bilindiği gibi metin neşirlerinde var olan paradigma, “tenkitli metin neşri” veya “edisyon kritik” tekniği olarak isimlendi- rilmektedir. Makalede bu tekniğin metinleri anlamlandırmakta kısırlaştırıcı bir etkisi olup olmadığı üzerinde durulacak ve onlarca nüshalı bir eserin pratik gerekçelerle “edisyon kritik” olarak yayımlan- ması zorunlu bile olsa, bu kısırlaştırmayı önlemek için uygulanabilecek yollar teklif edilecektir.