Olasılık Kuramında Veni, Vidi, Vici

Özet

Olasılık kuramını önceleyen üç olmazsa olmaz koşul vardır. Bunlar bu çalışmada Gaius Julius Caesar’dan (İÖ 100-İÖ 44) ödünç alınan veni, vidi, vici sözcükleriyle dile getirilmektedir. Veni, rastgelelik düşüncesindeki değişimi simgeler. Yeni düşünceye göre rastgelelik artık Tanrısal istemi öğrenmek için bir im değildir. O, sonuçların öngörülemezliği ile ilgili bir özelliktir. Söz konusu düşünce Chevalier de Méré gibi kumarseverlerde de, Blaise Pascal gibi matematikçilerde de ortaktır. Vidi, rastgele sonuçlarla ilgili alacakaranlıkların günışığına yakınlıklarını ölçme güdüsü olarak betimlenebilir. Bu, ilk olarak Tuscany’nin Büyük Beyi ya da Chevalier de Méré gibi kumarseverlerde gözlemlenen bir özelliktir. Vici ise bu güdüyü doygunluğa ulaştırabilme yeteneği olarak betimlenebilir. Söz konusu yetenek ilk olarak Galileo Galilei, Blaise Pascal ve Pierre de Fermat gibi matematikçilerde gözlemlenen bir özelliktir. Bu matematikçiler eş-olabilirlik kavramından yararlanarak rastgele sonuçlara ilişkin alacakaranlıkların günışığına yakınlıklarını nicelleştirmeyi başarırlar.

Abstract

Three driving forces which are the precursors of probability theory have been represented in this study by the words veni, vidi, vici, borrowed from Gaius Julius Caesar. The first driving force is the new thought of randomness. Randomness that was interpreted as the manifestation of the God’s desire from then on meant nothing less than unpredictability of physical processes. The second driving force, represented by the word vidi, is the awareness of gamblers about that unpredictability is able to quantify. The gamblers tend to the mathematicians by their awareness and desire from them to quantify unpredictability. The accomplishments of mathematicians on this topic are the product of the third driving force represented by the word vici. The mentioned driving force is related to the awareness of equipossibility. An evolution from astragalus to dice creates an appropriate historical ground in order to obtain that concept. Probability theory begins when the last driving force is added to the previous ones.