Dergiler / IBAD Sosyal Bilimler Dergisi / 2020 / Güz
Fransız Kaynaklarına Göre Osmanlı Devleti Topraklarında Kurulan Yabancı Sermayeli Bankalar Arasındaki Rekabet (1856-1914)
- Sayı
- 2020 · Güz
- Sayfa
- 425–437
- DOI
- —
Özet
Osmanlı Devleti toprakları bankacılık sektörü ile on dokuzuncu yüzyılın ikinci yarısında tanıştı. Bir yandan yabancı sermayeli yeni bankaların kurulduğu, diğer yandan da başka ülkelerdeki eski bankaların yeni şubelerinin açıldığı gerçeğiyle karşılaştı. Fransız Ekonomi ve Finans Bakanlığı arşivlerinde bu tarihsel olaylara ilişkin kayıtlar vardır. Söz konusu kayıtlar bu sektördeki rekabete ilişkin bilgileri de kapsamaktadır. İşte bu çalışmada anılan kayıtlardan yararlanılarak Osmanlı Devleti topraklarındaki bankacılık sektörüne ilişkin rekabet incelenmektedir. Aslında Osmanlı Devleti topraklarında bankacılık sektörü ilgili görüşlere ilk defa 1856 yılında ilan edilen Islahat fermanında rastlanmaktadır. Bu fermandan önce 1847 yılında, iki Galata bankerin tarafından Bank-ı Dersaadet kurulmuş olsa da ömrü çok uzun olmamıştır. Ancak uzun ömürlü bankalara giden yolda ilk kilometre taşı olma rolünü oynamıştır. Osmanlı Devleti topraklarında yabancı sermayedarlar tarafından banka kurma işi kârlı bir iş olduğu anlaşılmıştır. Bu doğrultuda, yabancı semayedarlar Osmanlı Devletine yeni öneriler getirmişlerdir. Bu öneriler doğrultusunda 1857 yılında İngiliz sermayesi ile Osmanlı Bankası kurulmuştur. Yedi yıl sonra Fransız sermayesi de bu bankaya ortak olmuştur. 1881 yılından başlayarak Alman yatırımları artmaya başlayınca Osmanlı Devleti topraklarında Deutsche Bank gibi Alman bankalarının şubeleri de pastadan pay almak için çabalamışlardır. Bu ise anılan şubelerin Osmanlı bankası şubelerine rakip olmasından başka bir anlama gelmemiştir. Rekabetin en yoğun biçimlerine ise Almanya ve Fransa bankalarının şubeleri arasında rastlanmıştır.
Abstract
The idea of establishing a bank in the Ottoman Empire occurred later than industrialized European states. The idea of establishing a bank was mentioned for the first time in the Islahat Edict, which was announced in 1856. First, Bank-ı Dersaadet was established by two Galata bankers, but the life span of this bank was not very long. However, foreign states, who thought that the establishment of a bank in the Ottoman lands was profitable, brought new proposals. As a result of these proposals, Ottoman Bank was established in 1857 with English capital, and French capital became a partner of this bank seven years later. When German investments started to increase in 1881, bank branches established by German banks such as Deutsche Bank became rivals to the Ottoman Bank. In this study, the competition between foreign banks and foreign bank branches in the early twentieth century will be revealed by using archives of the French Ministry of Economy and Finance.