COMMON BIOGRAPHIES' ANALOGY OF ASIK CELEBI IN ARABIC, NEV'IZADE ATAYI IN TURKISH ON SAKAIKU'N- NU'MANIYYE ZEYLIN

ÂŞIK ÇELEBİ'NİN ARAPÇA, NEV ÎZÂDE ATÂYÎ'NİN TÜRKÇE ŞAKÂİKU'N- NU MÂNİYYE ZEYLİNDEKİ ORTAK BİYOGRAFİLERİN MUKAYESESİ

Abstract

Biography is a significant literary genre and its provision is "terceme-ihâl" in Turkish literature in Ottoman field. Most common "terceme-i hâl"samples of Ottoman field are "Sakaiku' n-nu' maniyye" and "zeyille" after"suara tezkire". According to current manuscripts, first "zeyil" which waswritten to "Sakaiku' n-nu' maniyye" has been Asık Celebi's Arabic work namedas "Tetimmetu' s-Sakaiku' n-nu' maniyye". Nev'izade Atayi's "Hadaiku'l-hakaikfi Temileti' s-sakaik" which was written out in Turkish has been first "Sakaik zeyli". There are thirty nine common biographies on "zeyil's" of Asik Celebiand Nev'izade Atayi. The purpose of this study is to obtain information flowon historical texts, various data on reliability of source work writers andbenefit degree from each other thanks to the analogy of same persons'"terceme-i hâl" which were written out by different writers.This study consists of one introduction and four sections. It was given aplace to the kind of "tabakāt" which is a general name given to works thatbiographical texts are collected on Islam writing tradition and to the historicalprocess of "terceme-i hâl" on Muslim societies. One of matters that wasdiscoursed on the introduction section is the development of "Sakaik-ıNu' maniyye" tradition. Detailed acquaintance was given on the first sectionabout Asik Celebi's "Tetimmetu' s-Sakaiku' n-nu' maniyye" and Nev'izadeAtayi's "Hadaiku'l-hakaik fi Temileti' s-sakaik". On the second section ofstudy, analogy tables of common biographies on two works were orderedand data which was obtained by those tables was summarized. On 3.Section, a biography on Asik Celebi "zeyil" was translated into Turkish, itwas given with its form on the work of Atayi as it was put side to side interms of making universal analogy. On 4. Section which was the last stage,conclusions which were obtained as a result of the study were explained.

Özet

Biyografi mühim bir edebî tür olup bunun Osmanlı sahası Türkedebiyatındaki karşılığı terceme-i hâldir. Şuara tezkirelerinden sonra Osmanlısahasının en yaygın terceme-i hâl örnekleri Şakāikun-nu mâniyye vezeyilleridir. Mevcut yazma eserlere göre Şakāikun-nu mâniyyeye yazılan ilkzeyil, Âşık Çelebinin Tetimmetüş-Şakāikun-nu mâniyye adlı Arapçaeseridir. Nev îzâde Atâyînin Hadâikul-hakāikfî Tekmiletiş-şakāikı Türkçekaleme alınan ilk Şakāik zeylidir. Âşık Çelebi ile Nev îzâde Atâyîzeyillerinde otuz dokuz ortak biyografi bulunmaktadır. Bu çalışmanın amacıaynı şahısların farklı yazarlarca kaleme alınmış terceme-i hâllerininmukayesesi sayesinde tarihî metinlerde bilgi akışı, kaynak eserlerinyazarlarının güvenilirliği ve birbirinden istifade derecesi hususlarında çeşitliveriler elde etmektir.Bu çalışma bir giriş ve dört bölümden meydana gelmektedir. Girişbölümünde İslam telif geleneğinde biyografik metinlerin toplandığı eserlereverilen genel bir isim olan tabakāt türünün ve terceme-i hâlin Müslümantoplumlardaki tarihî seyrine yer verilmiştir. Giriş bölümünde üzerindedurulan hususlardan biri de Şakāik-ı Nu mâniyye geleneğinin gelişimidir. 1.Bölümde Âşık Çelebinin Tetimmetüş-Şakāikun-nu mâniyye si veNev îzâde Atâyînin Hadâikul-hakāik fî Tekmiletiş-şakāikı hakkındaayrıntılı malumat verilmiştir. Çalışmanın 2. Bölümünde iki eserdeki ortakbiyografilerin mukayese tabloları sıralanıp bu tablolar sayesinde elde edilenveriler özetlenmiştir. 3. Bölümde Âşık Çelebi zeylindeki bir biyografiTürkçeye çevrilmiş, tümel mukayese yapılabilmesi gayesiyle Atâyînineserindeki biçimiyle yan yana konularak verilmiştir. Son aşama olan 4.Bölümde çalışma neticesinde varılan sonuçlar açıklanmıştır.