PRELIMINARY INFORMATION ABOUT MESHED MANUSCRIPT, THE HOREZM TURKISH QUR AN TRANSLATION - I

HOREZM TÜRKÇESİ İLE YAPILAN KUR'ÂN TERCÜMELERİNDEN MEŞHED NÜSHASI ÜZERİNE İLK BİLGİLER - I

Abstract

The first translation activites among the Turks are seen in Uighurs whohad changed their religion. The major part of the Uighur corpus oftranslations is known to consist of religion based works. That the contents ofthe works were religious, was a necessity for a community which hadchanged its religion and wished to understand the new environment andperform the rules of the religion they accepted. The first known translationsof Muslim Turks are the translations of the holy book, the Qur an, which wasan outcome of the same necessity. The first translations of the Qur an inTurkish, were made in interlinear method, under the original Arabic text, inthe eastern Turkish of 13.-14. centuries. Various studies have been made inTurkey and abroad on the copies of TIEM 73, Rylands, Uzbekistan andSüleymaniye which are the interlinear translations of Qur an s EasternTurkish version. For a long time no other interlinear translation was knownexcept these interlinear translations which have an important impact on thedevelopment process of Turkish language. In this assay, preliminaryinformation will be given about this defective translation of 1290 pages which is registered as number 293, at Āstan-i Quds-i Razavi library inMeshed-Iran; phonological and morphological peculiarities will be providedto stress that the translation is in Horezmian Turkish.

Özet

Türklerde ilk çeviri faaliyetleri din değiştiren Uygurlarda görülür. Uygurçeviri külliyatının büyük bir bölümünü dinî içerikli eserlerin oluşturduğubilinmektedir. Eserlerin içeriğinin dinî olması din değiştiren bir toplumunartık mensubu olduğu muhiti anlama ve o dinin gerekliliklerini yerinegetirme zaruretinden doğmuştur. Müslüman Türklerde ise bilinen ilktercümeler aynı zaruretten doğmuş kutsal kitap Kurân-ı Kerimintercümeleridir. Kurânın Türkçeye yapılan ilk tercümeleri Doğu Türkçesi ilemuhtemelen 13. - 14. yüzyıllarda Arapça orijinal metnin hemen altınasatırarası / satıraltı denen yöntemle yapılmıştır. Kurân-ı Kerimin DoğuTürkçesine yapılan satırarası / satıraltı tercümelerinden Rylands, TİEM 73,Özbekistan ve Süleymaniye nüshaları üzerine Türkiyede ve yurt dışındaçeşitli çalışmalar yapılmıştır. Türk dilinin tarihî gelişim seyrinde mühim yertutan bu satırarası / satıraltı tercümelerin dışında Doğu Türkçesi ile yazılmışsatırarası / satıraltı tercüme bilinmemekteydi. Bu makalede İran-MeşheddeĀstan-i Quds-i Razavi Kütüphanesi 293 numarada kayıtlı, 645 varaklık (1290sayfa) eksik bir tercüme olan eser hakkında ilk bilgiler verilmeye çalışılacak,eserin Horezm Türkçesi ile yazıldığı ses ve şekil bilgisi özelliklerindenhareketle gösterilecektir.