EVALUATION OF THE FETHALİ KACHAR'S CHAGATAI TURKISH DICTIONARY IN TERMS OF LEXICOGRAPHY

FETHALİ KAÇAR'IN ÇAĞATAY TÜRKÇESİ SÖZLÜĞÜNÜN SÖZLÜK BİLİMİ AÇISINDAN DEĞERLENDİRİLMESİ

Abstract

Chagatai Turkish is a writing language that the Eastern Turks continue to use from the beginning of the 15th century until the beginning of the 20th century. After Nevāyí's death, various dictionaries began to be written on every corner of the world of Islam, so that his works could easily be read. These dictionaries, written mostly in the Ottoman Empire, Iran, Azerbaijan, India or Turkestan and having a great value for the history of Turkish language development have created a lexicographical schools. Also in the Iran field many Chagatai Turkish dictionaries were arranged to understand the works of „Alí Şír Nevāyí. One of them was Luġat-ı Etrākiyye, written by Fetģ-„Alí Bin Kelb-„Alí Bin Mürşid Ķulı Bin Fetģ-„Alí Ķacar-ı Ķazvíní in 1861 in Iran and is a Chagatai Turkic-Persian dictionary. In this study, it has been attempted to reveal the characteristics of the dictionary we want to study in terms of lexicography features.

Özet

Çağatay Türkçesi, Doğu Türklerinin 15. yüzyılın başlarından 20. yüzyılınbaşlarına kadar kullanılmaya devam eden yazı dilidir. Nevāyí'nin ölümündensonra, onun eserlerinin kolayca okunması için, İslam dünyasının her birköşesinde çeşitli sözlükler yazılmaya başlandı. Genellikle Osmanlıİmparatorluğu, İran, Azerbaycan, Hindistan ve Türkistan'da yazılan ve Türkdilinin gelişme tarihi için çok büyük bir değere sahip olan bu sözlükler birsözlükçülük ekolü oluşturmuştur. İran sahasında da „Alí Şír Nevāyí'nineserlerini anlamak üzere birçok Çağatay Türkçesi sözlüğü düzenlenmiştir.Bunlardan bir tanesi Fetģ-„Alí Bin Kelb-„Alí Bin Mürşid Ķulı Bin Fetģ-„AlíĶacar-ı Ķazvíní tarafından 1861'de İran'da yazılmış ve Çağatay TürkçesiFarsça bir sözlük olan Luġat-ı Etrākiyye'dir. Bu çalışmada adı geçen eser,sözlük bilimi açısından değerlendirilmiş ve leksikografik özellikleri tespitedilmeye çalışılmıştır.