RELIGOIUS EDUCATION IN INDEPENDENT TURKISH REPUBLICS

Abstract

With the collapse of the Soviets, a period of stagnation started in the field of religious education after a rapid rise that started after the 1990s, and this situation, given the increasing influence of states on these processes, necessitated further examination of religious education trends. It is obvious that it is impossible to give detailed information about the whole of religious education carried out in a wide geography such as the Independent Turkish Republics or to fit this information into a study. In the study, a general evaluation is, therefore, made about religious education in the Turkish Republics, and general information is given about the historical background of religious education, its development periods after the collapse of the Soviet Union and its current situation. In addition, the form, types and distribution of religious education institutions by country are discussed. In this context, in the research, based on the literature review method, the sources in the dialects of the Turkish States were examined, as well as the Russian and Turkish literature, official publications, articles, regulations and curriculums on the subject were used. Again, the method of description was followed in the study.

Özet

Bilgi edinme ve öğrenmenin dinen zarurî oluşu, dünyanın çeşitli bölgelerinde oluşan Müslüman topluluklarda eğitim-öğretim için özel bir yer belirlemiştir. Din eğitimi Türk Devletleri’nde de tarihî süreç içerisinde siyasî-ideolojik birçok değişikliklere ve etkilere maruz kalarak farklılık arzetmiş ve bugünkü hâlini almıştır. Sovyetler Birliği’nin yıkılmasıyla, 1990’lardan sonra başlayan hızlı bir yükselişin ardından din eğitimi alanında bir durgunluk dönemi başlamış ve bu durum, devletlerin bu süreçler üzerindeki artan etkisi göz önüne alındığında, din eğitimi eğilimlerinin daha fazla incelenmesi ihtiyacını doğurmuştur. Bağımsız Türk Cumhuriyetleri gibi çok geniş bir coğrafyada yürütülen din eğitiminin bütünü hakkında ayrıntılı bilgi vermenin veya bu bilgileri bir çalışmaya sığdırmanın imkânsız olduğu aşikârdır. Bu nedenle çalışmada, Türk Cumhuriyetleri’ndeki din eğitimi faaliyetleri ile ilgili genel bir değerlendirme yapılmakta, din eğitiminin tarihî geçmişi, Sovyetler Birliği’nin çöküşünden sonra gelişim dönemleri ve mevcut durumu konusunda genel bilgiler verilmektedir. Ayrıca, din eğitimi kurumlarının biçimleri, çeşitleri ve ülkelere göre dağılımı konusuna temas edilmektedir. Bu bağlamda, araştırmada literatür incelemesi yöntemine bağlı olarak konuyla ilgili Türk Devletleri lehçelerindeki kaynaklar incelendiği gibi Rusça ve Türkçe literatürden istifade edilmiş, konuya dair resmî yayınlar, makaleler,yönetmeliklerve ders programlarından faydalanılmıştır. Yine çalışmada betimleme yöntemi takip edilmiştir.