A REVİEW OF THE ROLE OF BUREAUCRACY İN THE PROCESS OF MODERNİZATİON OF THE OTTOMAN EMPİRE

OSMANLI DEVLETİ’NİN MODERNLEŞME SÜRECİNDE BÜROKRASİNİN ROLÜ ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME

Abstract

The concept of modern, which emphasizes what is current and is seen as the opposite of traditional, has spread around the entire world with the philosophy of Enlightenment and brought along the phenomenon of modernization developing in a few centuries in light of developments emerging in Europe. The phenomenon of modernization played a key role in the goal for a comprehensive reform of the Ottoman Empire whose “invincible” image in the West was shaken and went into a search for returning to its old days. The modernization movements in the Empire gained momentum starting with the late 18th century and reached a peak especially in the second half of the 19th century. With the innovation movements increasing especially in the periods of reformist sultans, labor also increased and became complex, and this situation brought about the rise of especially civilian bureaucracy. When the civilian bureaucracy, which rose within this modernization climate, started to have more voice in the government, it played an effective role in innovation movements by acting with the thought structure that modernization is a requirement for preserving the unity and order of the Empire. Bureaucracy, which was involved within modernization movements from the start, increased its effect in time and started to become the subject of modernization. The Ottoman modernization movements constitute the foundation of the modernization of the Republic. Considering that civilian-military bureaucrats in the final periods of the Ottoman Empire were the founders of the Republic, it becomes noticeable that the greatest phenomenon forming the connection between the two modernization processes could be bureaucracy. Accordingly, by including the emergence and development of the concepts of modern and bureaucracy, this study discusses what kind of a role bureaucracy played in the Ottoman modernization process.

Özet

Güncel olana vurgu yapan ve gelenekselin zıddı olarak görülen modern kavramı, Aydınlanma düşüncesiyle birlikte dünyaya yayılmış ve Avrupa’da ortaya çıkan gelişmeler ışığında birkaç yüzyıl içerisinde gelişen modernleşme olgusunu da beraberinde getirmiştir. Modernleşme olgusu, çeşitli nedenlerle Batı’daki “yenilmez” imajı sarsılan ve eski günlerine dönme arayışına giren Osmanlı İmparatorluğu’nun kapsamlı bir reform hedefinde kilit bir rol oynamıştır. İmparatorluktaki modernleşme hareketleri 18. yüzyılın sonlarından itibaren hız kazanmış, 19. yüzyılın özellikle ikinci yarısında zirve yapmıştır. Özellikle reformist padişahların döneminde artan yenilik hareketleriyle iş yükü çoğalmış ve karmaşıklaşmış, bu durum da özellikle sivil bürokrasinin yükselişini beraberinde getirmiştir. İşte bu modernleşme iklimi içerisinde yükselen sivil bürokrasi yönetimde daha fazla söz sahibi olmaya başladığında, İmparatorluğun birlik ve düzenini korumak adına modernleşmenin şart olduğu bir düşünce yapısıyla hareket ederek yenilik hareketlerinde etkili bir rol oynamıştır. Modernleşme hareketlerinin başlangıcından beri içinde yer alan bürokrasi, zamanla etkinliğini artırarak modernleşmenin öznesi olmaya başlamıştır. Osmanlı modernleşme hareketleri, Cumhuriyet modernleşmesinin temelini oluşturmaktadır. Osmanlı’nın son dönemdeki sivil-askeri bürokratlarının Cumhuriyet’in kurucuları olduğu düşünüldüğünde iki modernleşme arasındaki bağlantıyı sağlayan en büyük olgunun bürokrasi olabileceği dikkat çekmektedir. Bu amaçla, çalışmada modern ve bürokrasi kavramlarının ortaya çıkış ve gelişimine yer verilerek Osmanlı modernleşmesinde bürokrasinin nasıl bir rol oynadığı tartışılacaktır.