Türkiye’deki Yol Kenarı Kavak Bitkilendirmelerinin Görsel Değerlendirmesi

Özet

Kentsel ve kırsal yol koridorları bitkilendirmeleri hem görsel etkiler oluşturmak hem de gölge, perdeleme ve yönlendirme oluşturma gibi işlevlerle gerçekleştirilmektedir. Kullanım potansiyeli dikkate alındığında yol ve yol koridorları günlük yaşamında önemli bir görsel etki merkezi ve manzara noktası olarak da dikkat çekmektedir. Türkiye’de yol koridorlarında kolay yetiştirilme, hızlı büyüme, farklı ekolojik koşullara hızlıca adapte olabilme özellikleri ile kavak türleri hem kentsel hem de kırsal peyzajlarda yaygın bir şekilde kullanılmaktadır. Çalışmanın temel amacı kırsal ve kentsel yol kenarı peyzajlarının şekillenmesinde önemli bir rol oynayan kavak kompozisyonlarının yol-bitki ilişkilerine bağlı görsel yapılarını belirlemektir. Bu amaçla, Türkiye’deki bazı kentsel ve kırsal yol koridorlarındaki kavak kompozisyonları fotoğraflanmış ve görsel tercihlerinin belirlenmesinde görsel değerlendirme teknikleri (GDT) uygulanmıştır. Yol koridoru boyunca kavak bitkilendirmelerinin görsel değerlendirme teknikleri içerisinde alandan çekilen fotoğrafların değerlendirmeleri için anket çalışması gerçekleştirilmiştir. Alandan çekilen yaklaşık 1000 fotoğraf içerisinden seçilen 30 fotoğraf toplam 35 katılımcıya değerlendirtilmiştir. Bu anket çalışmasında kişilerin bitkilendirmelere yönelik beğeni düzeylerinin yanı sıra diğer görsel tercihleri ve görsel kaliteye yönelik değerlendirmeleri istenmiştir. Tüm bu değerlendirmeler kişilerin demografik yapıları ile de ilişkilendirilmiştir. Ayrıca tüm görsel değerlendirmelerin aralarındaki ilişkilerin belirlenmesinde korelasyon analizi ve fotoğrafların görsel durumlarına göre oluşturdukları grupların belirlenmesinde kümeleme analizi yapılmıştır. Çalışmanın sonucunda, tek tek ya da kompozisyonlar halinde bulunan kavak ağaçları önemli bir görsel çeşitliliğe sahip oldukları belirlenmiştir. Kümeleme analizinde ortaya çıkan sonuçlarda da ortaya çıkan üç grup, bitkilerdeki yaprak yoğunluğu, mevsimsel durum ve bitkilerin tek ya da gruplar halinde olmaları ile ilişkilidir. Özellikle, mevsimsel değişim kavak kompozisyonlarının görsel tercihlerinde etkili olduğu görülmüştür. Demografik farklılıklara göre kavak bitkilendirmelerinin görsel algısında da değişimlerin olduğu belirlenmiştir. Bitkilendirmelerin tek tek ya da gruplar halinde olması, bitkilerin yola olan yakınlık ve uzaklıklarının görsel tercihleri değiştirdiğinin belirlendiği bu çalışmanın sonucunda yol kenarı peyzaj planlamalarında kavakların kullanımına yönelik öneriler getirilmiştir.

Abstract

Roadside plantings along urban and rural road corridors are designed to create visual effects as well as to provide functional benefits such as shading, screening or routing. Considering their potential for daily public use, roads and road corridors, as significant visual impact centers, can attract people’s attention and affect their points of view. Poplar species, which grow rapidly and easily along road corridors and can adapt to different ecological conditions swiftly, are used widely in both urban and rural landscapes in Turkey. The main objective of this study was to determine the visual structures dependent on the road-plant relationships of the poplar compositions that play an important role in shaping the roadside landscapes. For this purpose, compositions of poplar trees in selected urban and rural road corridors throughout Turkey were photographed and visual analysis techniques (VATs) were applied to determine visual preferences. Participants (n= 35) were shown 30 photographs, selected from the nearly 1000 taken, of road corridor poplar plantings and their evaluations were recorded in a questionnaire. In this survey, the people were requested to evaluate their appreciation levels towards the plantings as well as to express their other visual preferences and to assess visual quality. In addition, the association of all these evaluations with the demographic characteristics of the participants were determined. A correlation analysis was then performed to identify the relationships among all the visual assessments and a cluster analysis was conducted according to the visual status of the photographs in order to determine their groups. In the results of the study, the poplar trees, either individually or in the form of compositions, were reported to have a significant visual diversity. Moreover, the cluster analysis found the resulting three groups to be associated with leaf density, seasonal conditions and the trees as individuals or in groups. The seasonal variation factor in particular was shown to be visually effective in the poplar compositions. It was determined that visual perception of the poplar plantations differed in accordance with the demographic differences. This work established that poplar plantations as single trees or in groups and their proximity to the road altered visual preferences, and consequently, some suggestions were made concerning the use of poplars in roadside landscape planning.