A historical look on structural, semantic, conceptual field of the Turkish colour term green (Yeşil)

Türkçe yeşil renk adının biçim, anlam ve kavram alanına tarihsel bir bakış

Abstract

This study is part of a series of studies that examined colour terms from different perspectives. This particularstudy deals with yeşil and its earliest known form yaşıl. This study starts with a brief examination of the history ofyeşil, followed by example sources where the term is used. By doing this, the course of changes in the term yeşil is presented through examples from Turkish language and its dialects. To identify the structural, semantic andconceptual fields of the colour term yeşil, its use in various dictionaries and source books were documented, whichyielded a total of 339 different uses of the term. The analysis revealed that it is not possible to classify yeşil as acolour term in the Orkhon Monuments as the colour green was often represented by the colour term gök. Despiteits limited use in early phases of Turkish, yeşil appears to have a rich structural, semantic and conceptual field inmodern Turkish. The presence of a multitude of colour terms including the term yeşil with as many as 75 differentshades indicates that it has long established itself as a colour term independent of the colour term gök.

Özet

Bu çalışma, renk adlarını çeşitli yönlerden ele alan bir dizi çalışmanın bir bölümüdür. Burada, yeşil ve onun bilinenilk biçimi olan yaşıl ele alınmıştır. Renk adının kökeni hakkında bir incelemenin ardından renk adının yer aldığı tarihî eserlere örnekler verilmiştir. Günümüz Türk dil ve lehçelerindeki biçimlerine de yer verilerek geçirdiğideğişimleri tespit etmek amaçlanmıştır. Sözcüğün biçim, anlam ve kavram alanını saptamaya yönelik olarak yeşilrenk adının geçtiği renk ifadeli sözcükler, hayvan ve bitki adları; kimya, tıp ve doğa ile ilgili terimler; ad bilimikapsamında incelenen yer, kişi, su adları ve özel adlar; deyim, atasözü ve mecazlar tespit edilmiştir. Bu incelemesonunda 339 kullanım saptanmıştır. Orhon Yazıtlarında bir renk adı olduğunu söylemek mümkün olmasa dagünümüz Türkçesinde yeşil renk adının anlam, kavram ve biçim alanını oldukça genişlettiği görülmektedir. Yeşilrenk adının pek çok renk ifadeli sözcükte yer alması ve özellikle 75 farklı tona sahip olması da yeşil renk adınınartık gök renk adından müstakil bir renk adı olduğunu göstermektedir.