Heterodoxity of Qarmatian Ismāilīs in Sunni Political Historiography

SÜNNİ POLİTİK TARİH YAZIMINDA KARMATÎ İSMÂİLÎLERİNİN HETERODOKSLUĞU

Abstract

The Abbāsids, starting from the beginning of the 9th century, gave the Sunni paradigm a new direction in terms of concept. In this respect there has been a series of changes in the concept of Sunnah. Indeed, until the time of the Abbāsids, Sunnah implied the words and acts of the Prophet, while from the 3th/9th century a different meaning evolved and began to portray orthodoxy (correct doctrine). This, of course, has led to the "infidel" of the non-Ahl-i Sunnah. In this study, we will try to explain how the Ahl-i Sunnah has emerged in political terms and how to try to establish a doctrine in order to isolate those (Ismāilism) who are not self. In this sense, we will try to demonstrate with concrete examples how the historical works and the arguments that the Ahl al-Sunnah has made into canon become transformed into infidel tools. For example, it is known that how the ulama who politicized the issues related to religion, declared the Ismāilis as infidel in order to widen their domains from the 5th/11th century. This situation causes the issue to be separated from the context, shifted to different areas and the main situation is overlooked. Therefore, our main aim here is to explain the reasons, dynamics behind the curtain, rather than the unfaithing of the Ismāilīs.

Özet

Abbâsîler, 3./9. yüzyılın başlarından itibaren Sünni paradigmanın temellerini atarak, onakavramsal açıdan yeni bir veçhe kazandırmıştır. Bu açıdan Sünnet kavramında da bir dizideğişiklikler olmuştur. Nitekim Abbâsîler dönemine kadar Sünnet, kısaca Hz. Peygamber’insöz ve fiillerini kastederken, 3./9.yy’dan itibaren ise bambaşka bir mânâya evrilerek,ortodoksluğa (doğru öğreti) delâlet etmeye başlamıştır. Elbette ki bu durum, Ehl-i Sünnet’denolmayanların ‚tekfir‛ edilmesine yol açmıştır. Biz bu çalışmada Ehl-i Sünnet’in politik anlamdanasıl ortaya çıktığını, kendinden olmayanları (İsmâilîzm) tecrit etmek sûretiyle nasıl bir öğretikurmaya çalıştığını anlatmaya çalışacağız. Bu anlamda Ehl-i Sünnet’in kanon hâline getirdiğitarihsel eserlerin ve kullandıkları argümanların, nasıl tekfir araçları hâline dönüştüğünü somutörneklerle göstermeye çalışacağız. Söz gelimi din ile ilgili meseleleri politikleştiren ulemanın,5./11.yy’dan itibaren hâkimiyet dairelerini genişletme kaygısıyla İsmâilileri nasıl tekfir ettikleribilinmektedir. Bu durum ise meselenin bağlamdan koparılıp farklı alanlara kaymasına, esasvaziyetin gözden kaçırılmasına neden olmaktadır. Dolayısıyla bizim buradaki esas amacımızİsmâililerin tekfir edilmesinden çok bunun altında yatan dinamikleri, perde arkasında kalanyönleri vuzûha kavuşturmaktır.