Ney, the popular instrument of musıc and poetry in the Ottomans

Abstract

In this study, the place and importance of ney (reed flute) during the Ottoman period were researched. As a result, it was seen that ney was the most popular instrument in music and poetry. The stories related to the invention of ney, which was also a respectable instrument in the Islamic culture before the Ottomans, date back to the period of Prophet Mohammed. Ney has always been the most beloved and honored instrument of the Turkish music. Dedication of the first eighteen verses by Mevlâna Celâleddin Rûmî to ney in his Mesnavi, sanctified this instrument in the Mevlevi Order as well and caused it to gain a very prestigious place in the Ottoman cultural life. Ney was an indispensable instrument of both religious and non-religious music during the Ottoman period. While certain instruments became popular, some fell into disfavor and even became abandoned during certain times in the Ottomans, ney was used for centuries without an interruption. With the growth of Mevlevis in Istanbul towards the end of the 16th century, who were quite influential in the Ottoman‟s creating their own music, the significance of ney started to grow. During the 18th century, on the other hand, ney became an entirely Mevlevi instrument. The Mevlevi dervish lodges, which were in the position of music and literature schools during the Ottoman period, trained many brilliant names of music such as Selim III, İsmail Dede, and Sheikh Gâlib. Due to such reasons as Mevlânâ's starting his Mesnavi with ney and the ancient poets being mostly trained in these lodges, ney acquired a quite reputable place in poetry as well. The poets, who utilized music, which played an important role in social lives in the past, used music terms abundantly in their poems. Ney is the term that was used most in the Ottomanperiodpoetry.

Özet

Bu çalışmada, “ney”in Osmanlı döneminde müzikteki ve şiirdeki yeri ve önemi araştırılmıştır. Bunun sonucunda “ney””in hem müziğin, hem de şiirin gözde çalgısı olduğu görülmüştür. Osmanlı'dan önce de İslam kültüründe saygınlığı olan “ney”in icadıyla ilgili rivayetler Hz. Muhammed dönemine kadar uzanır. Ney, Türk müziğinin her zaman çok sevilen ve değer verilen sazı olmuştur. Mevlâna Celâleddin Rûmî'nin, Mesnevîsi'nin ilk on sekiz beytini neye ayırması, bu çalgıyı Mevlevîlik'de kutsallaştırmış ve aynı zamanda ney Osmanlı kültür hayatında çok saygın bir yer kazanmıştır. Ney Osmanlı döneminde hem dînî, hem de din dışı müziğin vazgeçilmez bir çalgısı olmuştur. Osmanlı'da belli dönemlerde bazı çalgılar büyük rağbet görürken, bazıları gözden düşmüş, hatta terkedilmiş, ney ise yüzyıllarca kesintisiz olarak kullanılmıştır. Osmanlı'nın kendi özgün müziğini oluşturmasında oldukça etkili olan Mevlevîlerin XVI. yüzyılın sonuna doğru İstanbul'da ağırlık kazanmasıyla “ney”in önemi artmaya başlar. XVIII. Yüzyılda ise ney neredeyse tamamen bir Mevlevî sazı haline gelir. Osmanlı döneminde birer müzik ve edebiyat okulu durumunda olan Mevlevî tekkeleri, III. Selim, İsmail Dede ve Şeyh Gâlib gibi müziğin ve şiirin bir çok parlak simalarını yetiştirmiştir. Mevlânâ'nın Mesnevî'sine ney ile başlaması ve eski şairlerin de çoğunlukla bu tekkelerden yetişmiş olması gibi nedenlerle ney, Osmanlı'da müziğin yanında şairlerin gözünde de çok saygın bir yer kazanmıştır. Eski toplum hayatında önemli bir yere sahip olan müzikten yararlanan şairler, şiirlerinde bol miktarda müzik terimi kullanmışlardır. Ney Osmanlı dönemi şiirinde çalgılar arasında en fazla kullanılan müzik terimidir.