Yazın Metinleri Çevirisine Okuyucu-Tasarımı Odaklı Bir Bakış: Bir Örnek Olarak Lady Chatterley'in Aşığı Adlı Eserin Türkçe Çevirileri

An Audience-Design Perspective on Literary Translation: The Turkish Translations of Lady Chatterley's Lover As A Case in Point

Abstract

This study applies Allan Bell's (1984) audience-design approach to literary translation, underlining that (i) translators accommodate literary style in line with an inferred audience design, and (ii) the way translators recreate the source text's style can tell us a great deal about the perceived sociostylistic and ideological expectations of the target-text audience. To illustrate this point, the study focuses on the Turkish translations of D.H. Lawrence's Lady Chatterley's Lover, a work that combines literary heteroglossia and eroticism to emphasize that speaking openly and honestly about sex and speaking dialect are natural and ordinary part of life. In line with these points, the study sheds light on the historical, ideological and political backdrop to the different Turkish translations of the novel to show that the translation of literary heteroglossia and eroticism has implications in terms of how they were approached at different socio-political and historical contexts. Ultimately, the study underlines that the Turkish translators systematically stardardize literary heteroglossia in line with their perception of a particular audience design which is based on purity and beauty of standard language; however, when it comes to eroticism, the different ways they deal with the novel's erotic content mirror the changing perceptions of audience design in different socio-historical contexts.

Özet

Bu çalışma Allan Bell'in (1984) okuyucu tasarımı yaklaşımını yazın çevirisine uyarlayarak, (i) yazın çevirisinde biçemin çevirmenler tarafından belirli okuyucu tasarımlarına göre uyarlandığını ve (ii) kaynak metin biçeminin çevirmenler tarafından yeniden oluşturuluş şeklinin erek metin okuyucusunun sosyo-biçemsel ve ideolojik beklentilerine ışık tutabileceğini vurgulamaktadır.Çalışmada örnek olarak, dil değişkelerini ve cinselliği hayatın doğal bir parçası olarak göstermek için Lady Chatterley's Lover adlı eseri yazan D.H. Lawrence'ın dil değişkesi ve erotizme dayalı biçeminin farklı sosyo-politik ve tarihi bağlamlarda farklı çevirmenler tarafından Türkçe'ye nasıl yansıtıldığı analiz edilmektedir. Çalışma, eserde kullanılan dil değişkesinin farklı çevirmenler tarafından farklı dönemlerde sistematik olarak standart Türkçe'ye çevrilmiş olmasının standart dilin güzelliği ve temiz dil anlayışına dayalı bir okuyucu tasarımı yansıttığını vurgulamış; eserin erotik içeriği söz konusu olduğunda ise, çevirmenler tarafından farklı sosyo-tarihsel bağlamlarda tasavvur edilen okuyucu tasarımlarına bağlı olarak erotizmin çevirilere farklı şekil ve düzeylerde yansıtıldığı sonucuna varmıştır