Sheikh Eşrefzâde Izzettin of Bursa and his tafsir Anis Al-Janan ( Reunion with a soul mate)

Bursalı bir müfessir Şeyh Eşrefzâde İzzettin'in Enîsü’l-Cenân tesfiri 'Bir gönül dostuna Vüsul

Abstract

Qadiriyyah was one of the oldest, the most widespread Sufi orders that has gathered a tremendous following in the Islamic world. Eshrafiyyah, a branch of Qadiriyyah, started to expand in Iznik and in the vicinity of Bursa, starting from the time öf Eshrefoglu Rûmî, the founder of the order, and it soon became one of the basic cultural basins of the entire region. Sheikh Eshrefzade izzettin was one of the represantatives of this tradition in the 18th century. He served for over 50 years as the order's grand sheikh (as a postnishin) and produced a number of works. In this article, we will try to analyze his work entitled Anîs al-Janârı fi Tafsîr al-Qur'an, which is a Qur'an commentary, i.e., tafsîr.

Özet

Bu makalenin amacı, daha önce herhangi bir inceleme ya da araştırmaya konu olmamış olan (tarafımızca yapılan doktora tezi hariç) Enîsü'l-cenân fi tefsîri'l-Kur'ân isimli el yazması tefsir kaynağını tanıtmak ve metod ve muhteva açısından genel hatlarıyla ortaya koymaya çalışmaktır. Toplumların dinî eğilimlerinin belirlenmesinde uygulanan öncelikli yöntem, dinin teolojisinden ziyade dinî eğilimlerin sosyolojik dinamiklerine bakmaktır. Osmanlı Devleti'nin sınırları içindeki din anlayışının dinamiklerini belirleyen en önemli unsurlardan biri, tasavvuf düşüncesi ve tarikatlar olmuş, bu kurum ile devletin kuruluş aşamasında yapılan kader birliği sonraki dönemlerde de devam etmiştir. Osmanlı tasavvuf anlayışının en önemli temsilcilerinden biri, Kâdiriyye tarikatıdır. Bu açıdan yaklaşıldığında, bu tarikatın şeyhlik makamında elli yıl kalmış bir sufınin kaleminden çıkan bir tefsîr kaynağının bilim ve kültür tarihimiz açısından taşıdığı önem tartışılmazdır.