HUMOUR IN THE CULTURE OF SUFISM AND SUFIS' USE FORMS OF IT: EXAMPLE OF SEFÎNE-I EVLIYÂ

TASAVVUF KÜLTÜRÜNDE MİZAHIN YERİ VE SEFÎNE-İ EVLİYÂ ÖRNEKLİĞİNDE SÛFÎLERİN MİZAHI KULLANIŞ BİÇİMLERİ

Abstract

Humour is means of entertainment and relaxation. People resort to it for various reasons. Allmost all cases that are lived in the flow of life can be material for humour. Handling methods of these issues are also various. For this reason humor is classified in respect to its form and content. Sûfîs also have often resorted to humour. But it is not possible to say that they have used all kinds of it effectively. Sûfîs have efforted not to use mocking and sarcastic humour. In sufism literatüre there have been a lot of humorous elements like witty remarks, quips, jokes and illustrations. However it is the fact that sûfîs have also used humour in a reproachful or harsh way. But these have been eighter defencive or exceptional ones. This article's first part deals with the general information and the principles of humour. As for the second part it deals with the humorous elements in Osmanzâde Hüseyin Vassâf's book Sefîne-i Evliyâ and their classification and evaluation.

Özet

Mizah, insanların farklı durumlarda, muhtelif maksatlarla başvurdukları bir eğlenme ve dinlenme aracıdır. Mizaha malzeme olabilen konular, hayatın akışında karşılaşılan durumlar kadar çoktur. Aynı şekilde bu konuların ele alınış biçimleri de muhteliftir. Bu nedenle, yapılış şekli ve içeriği itibarıyla mizah, farklı tasniflere tabi tutulur. Tasavvuf çevreleri de mizaha sıkça başvurmuşlardır. Ancak onların, mizahın her çeşidini etkin olarak kullandıklarını söylemek mümkün değildir. Sûfîler, hiciv, istihzâ, alay ve iğneleme içerikli mizahı pek kullanmamaya gayret ederler. Tasavvuf edebiyatında da nükte, latife, şaka ve temsiller halinde, seviyeli mizahî unsurlar bolca mevcuttur. Bununla birlikte tasavvuf çevrelerinden serzeniş içerikli yahut sert üsluplu mizahın nakledildiği de bir vakıadır. Ancak bu tür örnekler, ya savunma maksatlıdır yahut genele kıyasla istisna kabilindendir. Bu çalışmanın birinci kısmında, mizaha dair genel bir bilgi verilerek mizahta dikkat edilmesi gereken hususlar özetlenecektir. İkinci kısımda ise Osmanzâde Hüseyin Vassâf'ın Sefîne-i Evliyâ adlı eserinde nakledilen mizahî içerikli rivayetler ortaya konulacak ve bu rivayetler belirli bir tasnife tabi tutularak değerlendirilecektir.