Burhân al-Tamânu and The Problem of Its Certainty

Abstract

Al-Mutakallimun mentioned various proofs in order to prove the oneness of Allah. The most important of this proofs is the Burhan al-tamanu. This proof refutes the claim that there is more than one god. When we assume that there are gods more than one in the universe, discussions and conflicts must occure between two unlimited wishes. In the end of conflict, for instance when one god wanted something to happen and the other wanted it not to happen, one of the three possibilities would happen. Both of the gods’ wishes would take place. Neither of the gods’ wishes would take place or one of the gods’ wish would take place and the other’s wish would not. All of those possibilities are invalid and impossib-le. Thus, all of the possibilities turned out to be invalid; and the thesis that there are two or more gods is proved to be invalid spontaneously. However there have also been some criticisms of this evidence. These criticisms are based on the fact that the evidence is far from rational certainty and merely convincing. In this study, the criticisms of the dalil al-tamanu will be examined and the rational certainty of the evidence will be made clear.

Özet

Kelâmcılar Allah’tan başka ilâh olmadığını kanıtlamak için çeşitli delillerortaya koymuşlardır. Bu deliller arasında burhân-ı temânuun ayrı bir önemivardır. Aslı el-Enbiyâ Sûresi 21/22. âyette yer alan bu delil, kâinatta birdençok ilâh olması durumunda âlemdeki düzenin bozulacağını ifade eder. Bunagöre kâinatta birbirine denk birden çok ilâh olması halinde bu ilâhların iradelerinde bir ihtilaf olması mümkündür. Böyle bir ihtilaf gerçekleştiğinde ilâhlardan biri aynı konuda iki zıt seçenekten birini isterken, ikincisi diğer seçeneği irade edebilir. Bu durumda ya iki ilâhın istediği birden yerine gelecektir kibu iki zıttın birlikte olmasını gerektirdiği için imkânsızdır. Ya ikisinin istediğide olmayacaktır. Bu da mahallin, ayrı kalamayacağı iki zıttan aynı anda mahrum kalması anlamına geldiğinden imkânsızdır. Yahut da birinin istediği olacak diğerinin olmayacaktır. Bu ise istediği olmayan için âcizliktir ve âciz olanbir varlık ilâh olamaz. Şu halde birbirine denk iki ilâhın olması imkânsızdır.Temânu delili tevhidin en kesin aklî delili olarak kabul edilmiştir. Bununla birlikte delile yönelik birtakım eleştiriler de olmuştur. Söz konusu eleştirilerdelilin aklî kesinlikten uzak olduğuna ve sadece ikna edici bir nitelik taşıdığına dayanır. Bu çalışmada burhân-ı temânua yönelik eleştiriler incelenecek vedelilin taşıdığı aklî kesinlik belirgin kılınmaya çalışılacaktır