On the Meanıng of the Qur and the Concept of Fıtrat in Hadıth

Abstract

It is a proven fact that if not ascribed the proper meaning to concepts, reaching wrong conclusions is inevitable in terms of understanding subject matters. Qua principal concept within the context of the whatness of (hu)man, in that sense, the concept of fitra [from the Arabic فطرة’instinct, creation; natural, primordial purity’] has still maintained its importance. Ascertaining the semantic vicinity of this concept —within the frame of man’s relationship both with his creator and with the fellow creature of the same kind and the universe alike, wherein he lives— when done, again, through the world he is part of could allow yielding correct conclusions as to this subject. In the tradition of Islamic scholarship, on the concept in question —mostly due to the prevailing discussions of the time vis-à-vis the creedal religious persuasion—, there could be multifarious assessments. What is aimed in this study is to ascertain the questions of in what sense the concept fitra, which is often used even today because of various reasons, has, in the course of history, been addressed and to what kind of discussions it has led, etc.; to present how it is understood and interpreted at present. For a research into the meaning of the concept fitra that finds its place in The Quran [Arabic: القرآن ,Romanised: al-Qurʼān] and Aḥādīth [Arabic: حدیثʾḥādīṯ, pl. أحادیث ,ʾaḥādīṯ], it would be the healthiest way to treat the concept at issue within the context of the inner integrity of the texts, both of the Quranic verses and Ḥadīth, as well as the relationship between them. Moving forward with this thought in mind, in this study, first the lexical meaning of the concept via derivatives thereof was addressed and later, by way of the mentioned method, the cases within which it passes in The Quran and Aḥādīth were elevated. Whilst being done so, drawn upon were, so far as possible, exegesis literature, Hadīth Musannafāt, gloss tradition, gharīb al-hadith literature and works pertaining to the subject. As a consequence, with its lexical meaning having also been taken into account, it was sought to be presented that by the concept of fitra in The Quran, man’s relationship with Allah is emphasised and, as far as Aḥādīth are concerned —absent consideration of it being entirely free from the meaning thereof in The Quran—, the purity in nature of man and, with this aspect, his innate propensity for Islam, the true religion and also the interaction aspect in his relationship with men.

Özet

Kavramlar doğru anlamlandırılmadığı takdirde meselelerin anlaşılması noktasında yanlış sonuçlara varmanın kaçınılmaz olduğu bir hakikattir. Fıtrat kavramı bu manada insanın mahiyeti bağlamında başat kavram olarak hala önemini korumaktadır. İnsanın, gerek kendisini var eden Allah ile olan ilişkisi gerekse hemcinsleriyle ve içerisinde yaşadığı âlemle ilişkisi çerçevesinde bu kavramın anlam alanının tespiti yine ait olduğu dünya üzerinden yapıldığı zaman konu hakkında doğru sonuçların elde edilmesine imkân tanıyacaktır. İslâm ilim geleneğinde söz konusu kavram hakkında -çoğu zaman dönemin daha çok itikâdî tartışmalarının da etkisiyle- farklı değerlendirmeler söz konusu olabilmiştir. Çalışmada amaçlanan; bugün de birçok vesileyle kullanılan fıtrat kavramının tarihsel süreçte hangi anlamlarda ele alındığı ve ne tür tartışmalara yol açtığı vb. konularda bir durum tespiti yapmak ve gelinen noktada nasıl anlaşıldığı ve yorumlandığının görülmesini sağlamaktır. Kur’ân ve hadislerde yerini bulan fıtrat kavramının anlamına yönelik bir çalışmada söz konusu kavramın, gerek yer aldığı Kur’ân âyetinin gerekse hadis metinlerinin, kendi iç bütünlükleri ve birbirleriyle olan ilişkileri bağlamında ele alınması en sağlıklı yol olacaktır. Bu düşünceden hareketle bu çalışmada söz konusu kavramın önce sözlük anlamı, türevleri üzerinden ele alınmış daha sonra Kur’ân ve hadislerde geçtiği durumları, belirtilen usûl üzerinden değerlendirmeye tâbi tutulmuştur. Bu yapılırken tefsir literatüründen, hadis musannefâtından, şerh geleneğinden, garîbü’l hadis edebiyatından ve konu ile ilgili çalışmalardan mümkün olduğunca istifade edilmiştir. Sonuç olarak sözlük anlamı da dikkate alınarak fıtrat kavramı ile Kur’ân’da; insanın Allah’la ilişkisine, hadislerde ise -Kur’ân’daki anlamından tamamen bağımsız düşünülmeksizin- insanın doğasındaki sâfiyete ve bu yönüyle hak din İslâm’ı kabullenmeye yatkın olduğuna ve ayrıca onun insanlarla olan ilişkisindeki etkileşim yönüne vurgu yapıldığı ortaya konulmaya çalışılmıştır.