Taberî’de Haberî Sıfatlar

Abstract

İslami ilimlerin hemen hemen hepsinde eserler veren Taberî çok yönlü bir alim özelliğini haizdir. Kelâm konularında özellikle tefsiri ve akaid risalelerinde konu hakkındaki bütün bilgi ve rivayetleri verdikten sonra varsa kendi görüşünü de aktarmak suretiyle kelam alanında söz sahibi olduğunu hissettirmektedir. Bunu yaparken Kur’an ve Sünnetten gelen haberlerin olduğu gibi kabul edilmesini savunurken, buna uygun olarak selefe ittiba vurgusunu oldukça sık yapmaktadır. Kelam ilminin özellikle uluhiyyet konuları Allah hakkında konuşma temasını içermesinden dolayı dikkat edilmesi gereken bir alandır. Allah’ın zatı ve sıfatlarına dair konular tabir caizse Taberî’nin özel ve dokunulmaz alanıdır ve kendisi bu alana rivayet dışında bir şeyin sokulmasına kesinlikle karşıdır. El, ayak, göz, yüz, parmak, gülmek, oturmak, gelmek, gitmek gibi Kur’an ve hadislerde Allah’a izafe edilen bu tür sıfatların insanlarda da olması; öte yandan bu konuda Allah hakkında bir antropomorfizme düşme tehlikesinden dolayı selef özellikle bu konularda susmayı tercih etmiş, te’vile şiddetle karşı çıkmıştır. Taberî de haberî sıfatları anlamada selefe tabi olmakla ve te’vile karşı çıkmakla beraber tefsirci ve dilci olmasını verdiği yetkinlikle de bu sıfatları nahiv-dil kuralları çerçevesinde açıklamaya da çalışmıştır. Bazı haberî sıfatlar hakkında sadece o sıfatla alakalı görüşleri aktarıp, bunlar hakkında bir yorum yapmayıp bir şey söylemezken bazı sıfatlar hakkındaki görüşleri aktardıktan sonra eleştireceği bir yer varsa eleştirmiş, savunacağı bir yer varsa da bunu açıkça belirtmiştir. Bu da haberi sıfatları ele alış tarzını göstermesi ve onun metodunu anlamamız açısından önemlidir. Bu çalışmamızda Taberî’nin haberî sıfatları ele alış ve anlama tarzı hakkında bir malumat sahibi olup onun bu konuda nasıl bir tutum içerisinde olduğu irdelenecek ve bir sonuca varmaya çalışılacaktır.

Özet

Tabarī, who produced works in almost all branches of religious sciencesof Islam, possesses the quality of being a versatile scholar. He makes one feelthat he has a say in the field of kalām by communicating also his ownopinions after he communicates all body of knowledge and narrations inIslamic theology, especially in booklets of tafsīr and aqāid. While he advocatesacceptance of the narrations from the Qur’ān and the Sunnah as they are indoing this, he quite frequently makes emphasis on obedience on Salaf in anappropriate manner to this. Because the fields of divinity of the religiousscience of kalām in particular encompasses the theme of speculating aboutAllah, it is a field where extreme caution must be exerted. Issues regarding theessence (dhāt) and attributes of God are the special and inviolable field ofTabarī in a manner of speaking and he is definitely opposed to any other thingthan narration being insinuated into this field. Because of the fact that humansalso possess the traits attributed to Allah in the Qur’ān and the ḥadith such ashands, feet, eyes, face, fingers, laughing, sitting, coming, going and thatbesides, there is a danger of resorting to antropomorphism about Allah. Salafpreferred to remain quiet in such issues and vehemently opposed ta'wīl,which means allegorical interpretation. Although Tabarī was also dependenton Salaf in understanding the khabarī attributes and was opposed to ta’wīl, healso tried to elaborate on these attributes within the framework of the rules ofsyntax-language, a situation also aided by him being a linguist and tafsīrscholar. While he only communicated the notions related to that attributewhen it came to some khabarī attributes and made no comment about theseand said nothing, he criticized some points if there were any in his thinkingafter he communicated his notions about some attributes and he clearlyspecified it if there was any point he felt he needed to advocate. And this isimportant in demonstrating his way of approaching the khabarī attributes andin us understanding his method. In this study, we will have a piece ofknowledge on Tabarī's manner of approaching and comprehending thekhabarī attributes, will scrutinize what his standpoint is in this issue and willtry to reach a conclusion.