Criticism in Hadîth Literature through the Objections of Ibn Qutluboğa to Ibn Hajar

İbn Kutluboğa’nın İbn Hacer’e İtirazları Özelinde Hadis İlminde Tenkit Kültürü

Abstract

The work of Ibn Hajar (d. 852/1448) named Nuhbatu’l-Fiker and its explanation Nuzhatu’n-Nazar have an important role in the hadîth literature and work as main sources. Explanations and further elaborations on these works shows its importance. One of those who worked on them is Kasım Ibn Qutluboğa (d. 879/1474) who is a student of Ibn Hajar and has various works in both fıqh and hadîth literature. Ibn Qutluboğa has contributed to the works of his teacher Ibn Hajar through his criticisms. In this article, the critics of Ibn Qutluboğa mentioned in his work named hâshiyatu Ibn Qutluboğa (al-Qawlu’l Mubtakar alâ Sharhi Nuhbati’l-Fiker) will be analyzed along with the views of some other scholars. It has been determined that Ibn Qutluboğa, is far from polemics and has nearly no binding objections. However, he has brought some new rulings to the hadîth literature. Also, it can be said that not every objection of Ibn Qutluboğa is correct and accurate.

Özet

İbn Hacer’in (ö. 852/1448) Nuhbetü’l-Fiker’i ve onun şerhi olan Nüzhetü’nNazar’ının, kendisinden sonra yazılan hadis usûlü eserlerine kaynaklık etmesive onları etkilemesi açısından usûl tarihinde önemli bir yeri vardır. Nitekimmezkûr eserler üzerine yapılan şerh ve hâşiye çalışmalarının çokluğu buönemi ortaya koymaktadır. Fıkıh ve hadis başta olmak üzere çeşitli ilim dallarında 100’ün üzerinde eser kaleme alan ve aynı zamanda İbn Hacer’in de talebelerinden olan Kasım b. Kutluboğa da (ö. 879/1474) bahsedilen eser üzerineçalışma yapan âlimlerden biridir. İbn Kutluboğa, hocası İbn Hacer’i birçokyönden eleştirmiş ve çeşitli katkılarda bulunmuştur. Bu makalede İbn Kutluboğa’nın Nüzhetü’n-Nazar üzerine yazdığı Hâşiyetü İbn Kutluboğa (el-Kavlu’lMübteker alâ Şerhi Nuhbeti’l-Fiker) adlı eserindeki itirazlar bağlamında kısacared/itiraz kültüründen bahsedilerek örnekler ortaya konulacak ve mezkûritirazlar esere hâşiye yazan ilgili bazı âlimlerin görüşleri çerçevesinde değerlendirilecektir. Ele alınan itirazlardan da anlaşılacağı üzere İbn Kutluboğa’nınpolemik türü ve muhatabını ilzam edici itirazlarının neredeyse olmadığı veyönelttiği kimi eleştirilerinde hadis usûlünde bilinen kurallardan farklı görüşler ortaya koyduğu tespit edilmiştir. Ayrıca İbn Kutluboğa’nın öne sürdüğüher itirazında isabetli yorumlar ortaya koymadığını da söylemek mümkündür.