İstanbul Konaklarında Harem ve Selamlık: ‘İstanbul’un Bir Yüzü’ Romanında Fikri Paşa Konağı

Abstract

The harem and selamlik parts, which were seen in Istanbul mansions and accepted as a form of privacy relating to gender patterns, have been analyzed on the basis of the novel “One Face of Istanbul” written by Refik Halid Karay in 1920. Considering the changes of traditional Turkish houses and Turkish society, the limitations created within the frame of privacy have caused to spatial differentiation. It is possible to read the traces of what the existing separation relating to the places in question means, how it is used by the individuals living in the spaces, and how it transforms based on social developments from the novel “One Face of Istanbul.” The novel in hand not only narrates the public and social life within a certain story arc, but also deals with the mansion life at the same time. From this point forth, along with the spatial organizations relating to the harem-selamlik partsof Fikri Pasha Mansion, the spaces in question have been investigated by taking the forms of utilization of these places into consideration.

Özet

Osmanlı Dönemi İstanbul Konaklarındagörülen, cinsiyet örüntülerine ilişkin birmahremiyet biçimlenişi olarak kabul edilenharem ve selamlık mekânları, 1920 yılındaRefik Halid Karay’ın yazmış olduğu“İstanbul’un Bir Yüzü” adlı romanındanyola çıkılarak incelenmiştir. Geleneksel TürkEvi’nin ve Türk toplumunun geçirdiğideğişimler düşünüldüğünde, mahremiyetçerçevesinde oluşturulmuş sınırlamalarmekânsal farklılaşmayı beraberindegetirmiştir. Söz konusu mekânlara ilişkin varolan ayrışmanın ne anlama geldiği,mekânların içinde yaşayan bireylertarafından nasıl kullanıldığı ve toplumsalgelişmelere bağlı olarak nasıl dönüşümlergeçirdiğinin izlerini İstanbul’un Bir Yüzüromanından okumak mümkündür. Ele alınanroman, toplumsal ve sosyal yaşamı, belirlibir olay örgüsünde anlatırken, aynı zamandakonak hayatını da ele almıştır. Bu noktadanhareketle, Fikri Paşa Konağı’nın harem veselamlık bölümlerine dair mekânsalorganizasyonların yanında bu mekânlarınkullanım şekilleri göz önüne alınarak sözkonusu mekânlar araştırılmıştır.