The Classification Problem of Karrâmiyya in Sunnî Maqâlât Works

Abstract

Karrâmiyya, which intensified its activities in the region of Khorasan, from hijrî third century to sixth century affected the region for almost three centuries in the religious, political, and social sense. Karrâmiyya, which gained a lot of supporters via the ascetic lives of Karrâmiyyan scholars rather than its theological views at the beginning, got a new dimension with Mohammad b. al-Haytham’s (the end of the IV/X. century and the beginning of the V/XI. century) interpretations about the views of Karrâmiyya. When the fact that Kerrâmiyya had lacked the theological depth that could cause it to be treated as a separate sect before Ibn al-Haytham is considered, whether the changes occurring in time have reflections on firaq literature or not is important for this study. Because of its interpretation of Allah and His divine attributions and its understanding of faith, Karrâmiyya is usually regarded in the category of Mucassimah-Mushabbihah or as a branch of Murji’ah in the works of Maqâlât. The question of what kind of effect the sectarian belonging and views of maqâlât authors as well as Karrâmiyya’s own views have on this kind classification is another point we mind. In this study, under which category Karrâmiyya has been handled by different religious-social groups during the periods comprising the phases of its appearance, rise and losing its efficiency and the reasons fostering this categorization will be tried to be examined by following the historical process.

Özet

Horasan bölgesinde faaliyetlerini yoğunlaştırmış olan Kerrâmiyye, hicrî üçüncü asırdan altıncı asra kadar yaklaşık üç asır boyunca dinî, siyasî ve sosyal anlamda bölgeyi etkilemiştir. Başlangıçta kelamî görüşlerinden ziyade önde gelen Kerrâmî âlimlerin zâhidâne yaşayışları ile pek çok taraftar edinen Kerrâmiyye, Muhammed b. Heyṣem’in (IV/X. asrın sonları ile V/XI. asrın başları) Kerrâmiyye’nin görüşlerine getirmiş olduğu yorumlar ile farklı bir boyut kazanmıştır. İbn Heyṣem’den önce Kerrâmiyye’nin müstakil bir fırka muamelesi görmesine neden olabilecek teolojik derinlikten mahrum olduğu gerçeği dikkate alındığında süreçle beraber yaşanan dönüşümlerin fırak edebiyatına yansımalarının olup olmadığı çalışmamız açısından önem arz etmektedir. Kerrâmiyye, Allah ve sıfatlarına getirmiş olduğu yorum ve iman anlayışı sebebiyle, Maḳālât eserlerinde çoğunlukla Müşebbihe-Mücessime kategorisinde veya Mürcie’nin bir alt kolu olarak ele alınmıştır. Bu sınıflandırma biçimi üzerinde Kerrâmiyye’nin kendi görüşlerinin yanı sıra maḳālât müelliflerinin mezhebi aidiyetleri ve görüşlerinin nasıl bir etki yaratmış olduğu sorusu da önemsediğimiz bir husustur. Bu çalışmada, doğuş, yükseliş ve etkinliğini kaybediş evrelerini kapsayan dönemlerde, Kerrâmiyye’nin farklı dinî-toplumsal gruplar tarafından hangi kategoride ele alındığı ve bu kategorizasyonu besleyen sebepler tarihi süreç takip edilerek irdelenmeye çalışılacaktır.