Multiple-Culture Environment’s Impact on Appearance of Divine Designation Problem

İlâhî Sıfatlar Probleminin Ortaya Çıkışında Çok Kültürlü Ortamın Etkisi

Abstract

Designation subject in Islamic consideration history is the main of most-discussed subjects. Even it has been considered with its aspect taking sects into significant discussions and takfir. However, when historical process is considered, it is seen that designations which are discussion subject in Islam world appeared for a certain socio-cultural conjuncture and became for defending monotheism. However, sects made designation consideration pursuing defense of monotheism systematically so that brought perception that this consideration is virtually single consideration. Thus, Allah realisation shaping on exception and absoluteness in historical process has not tendency that today’s man can interiorize properly. This is because apological expression shaping on exception and absoluteness occurred as a result of interaction between different cultures and civilizations. In this study, it is aimed to reveal that the discussion fields on designation subject occurred as a result of interaction with whichever religion and faith. Especially, creaturehood of Allah kalan, exception and isolation considerations causing differences among sects in Islam world occurred as a result of interaction with Christians. We can say that anthropomorphism is result of encountering simile, embodying discussions with Judaism, absolute god consideration is result of encountering with dualist faiths.

Özet

İslâm düşünce tarihinde de sıfatlar,üzerinde en çok tartışılan konularınbaşında yer almaktadır. Hatta bu konu,mezhepler arasında tekfire götürenboyutlarıyla ele alınmıştır. Ancaktarihsel sürece bakıldığında, İslâmâleminde tartışma konusu olan sıfatlarınsosyo-kültürel konjonktür gereği tevhididüşünceyi savunma amacıyla ortayaçıktığı görülmektedir. Tevhidi savunmagayesi güden sıfat anlayışının,mezhepler tarafından sistematik bir halegetirilmesi, tarihsel süreçte ortaya çıkansıfat telakkisinin tek genelgeçer anlayışolduğu algısını da beraberindegetirmiştir. Dolayısıyla tarihsel süreçtetenzih ve mutlaklık üzerinde şekillenenAllah tasavvuru, günümüz insanınıntam anlamıyla içselleştirebildiği birtasavvur olamamıştır. Bunun sebebi,tenzih ve mutlaklık üzerinde şekillenensavunmacı söylemin, farklı kültür vemedeniyetlerle etkileşimin bir sonucuolarak ortaya çıkmasıdır.Bu çalışma, ilahi sıfatlar kapsamındatartışılan konuların, İslâm’ın hangidinler veya inançlarla etkileşimineticesinde ortaya çıktığını belirlemeyiamaçlamaktadır. Özellikle İslâmâleminde mezhebî ayrılıklara sebebiyetveren Allah’ın kelâmının yaratılmışlığı,tenzih ve ta’tîl anlayışları, Hıristiyanlıklaetkileşimin bir sonucudur. Antropomorfizm, teşbih, tecsimtartışmalarının Yahudilikle; her yönüylemutlak Tanrı anlayışının ise düalistinançlarla etkileşimin bir neticesiolduğunu söyleyebiliriz.