XVI. Yüzyılın ikinci yarısında osmanlı imparatorluğu’nda yaşayan gayrimüslimlerin nüfusu

Abstract

As known, the structure of Ottoman society is divided in two groups as muslims and nonmuslims in wiev of religion. The ratio of the population of these groups has an important role in almost every field of studies on Ottoman geography. Although mufassal registers for XVth and XVIth century sancak and kaza studies are considered indepently, muhasebe registers prepared in Kanuni era the overall population data on the whole Empire first introduced in Kanuni era with the muhasebe registers. Roughly, expect this series of the registers dated 1520-1530, it is not possible to find literature on the whole Empire population in XVIth century. On the other hand the existence of the registers arranged fort he cizye taxer from nonmuslims is known. One of these registers arranged for the years H.979/ M.1571 contains all nonmuslims in charge of cizye taxer from the whole Empire. In this study we present a general knowledge on the population of the Ottoman geography in the second half of the XVIth century by analysing the nonmuslim population and their settlements based on these registers data and rewieving the muslim population from the previous studies.

Özet

Bilindiği gibi Osmanlı toplum yapısı dinî bakımdan Müslim ve gayrimüslimler olmak üzere ikiye ayrılmaktadır. Bunların nüfus bakımından birbirlerine orantısı Osmanlı coğrafyası üzerine yapılan hemen hemen bütün çalışmalarda dikkat çeken en önemli ortak özelliklerden birisidir. XV-XVI. yüzyıl sancak ve kaza çalışmalarına temel teşkil eden mufassal tahrir defterleri bir birinden bağımsız müstakil olarak değerlendirilebilirken, Kanuni döneminde hazırlanan muhasebe defterleri ile ilk defa İmparatorluğun bütününe ait nüfus verileri hakkında genel bir kanaat belirtmek mümkün olabilmiştir. Kabaca 1520-1530 yıllarına tarihlendirilen bu defter serisi dışında, XVI. yüzyıla ait böyle İmparatorluğun genelini ilgilendiren başka bir kaynak serisi bulmak mümkün değildir. Ancak gayrimüslimlerden alınan cizye vergisi için düzenlenen defterlerin varlığı bilinmektedir. İşte bunlardan H.979/M.1571 yılına ait bir cizye defteri Osmanlı devletinde cizye vergisine tabi olan gayrimüslimlerin yaşadığı tüm toprakları içine almaktadır. Bu defterdeki veriler esas alınarak gayrimüslimlerin yaşadıkları yerler ve nüfusları incelenecek, Müslümanların nüfusu ise daha önce yapılmış olan çalışmalardan faydalanılarak, XVI. yüzyılın ikinci yarısındaki Osmanlı coğrafyasının genel nüfus yapısı ortaya konulmaya çalışılacaktır.