Yeniden çeviride yan metinsel ögeler: Yeniden çevirmen olarak Cemil Meriç’in Balzac çevirisi üzerine bir inceleme

Paratextual elements in retranslation: A translation analysis of Balzac by Cemil Meriç as a retranslator

Özet

Bu makalenin amacı, aynı çevirmen tarafından yapılan bir yeniden çeviriyi yan metinler aracılığıyla incelemek ve inceleme sonucunda elde edilen verileri tartışmaya açmaktır. Yeniden çevirileri ve yeniden basımları bir etkileşim alanı olarak görmek mümkündür. Bu etkileşim alanında eski ile yeni iç içe geçmekte ve bu süreç döngüsel olarak ilerlemektedir. Yöntemsel olarak yararlanılan yan metinsel ögelerin çeviri araştırmalarına katkısı özellikle son yıllarda artış göstermiştir. Bu çalışma da, yan metinsel ögelerden yararlanarak yeniden çevrilmiş bir yapıtı incelemeyi amaç edinmiştir. Araştırma kapsamında, inceleme nesnesi olarak Cemil Meriç tarafından farklı yıllarda iki kez çevrilmiş bir yapıt ele alınmıştır. Yan metinler aracılığıyla, Meriç’in Fransız romancı Honoré de Balzac’ın Splendeurs et misères des courtisanes (1838-1847) adlı yapıtının 1946, 1973 ve 2019 yıllarındaki çevirileri irdelenmiştir. Söz konusu irdeleme, kitap iç kapakları, eser adları, alt bölümleri, ön söz/son söz, çevirmen dipnotları ve çeviri eleştirileri düzeyinde gerçekleştirilmiştir. İnceleme sonucunda, zaman içinde farklı yayınevlerinden basılan çevirilerde yan metinsel ögelerde değişkenlik görülmüştür. Yan metinler aracılığıyla ele alınan yeniden çevirilerin, kazanç/kayıp, iyi/kötü gibi geleneksel ikili karşıtlıkların ötesinde birbirleriyle yer yer iç içe geçtiği ve böylelikle ilk çeviri ile yeniden çeviri arasında bir etkileşim alanı oluştuğu gözlemlenmiştir.

Abstract

This article examines a retranslation by the same translator through paratexts and discusses the findings obtained from such examination. Retranslations and reprints can be seen as a field of interaction. The old and the new are intertwined in this field of interaction, which involves a cyclical process. The contribution of paratextual elements as a methodological tool to translation research has increased especially in recent years. This study also aims to examine a retranslated work by using paratextual elements. Within the scope of the research, a work translated twice by Cemil Meriç in different years was examined as a research object. Meriç’s 1946, 1973, and 2019 translations of Splendeurs et misères des courtisanes (1838-1847) by French novelist Honoré de Balzac were examined with a focus on book covers, titles, sub-sections, prefaces/postfaces, translator’s footnotes, and translation criticisms. As a result of the analysis, the paratextual elements of the translations published by different publishing houses have been found to vary over time. It has been observed that retranslations intertwine with each other beyond traditional binary oppositions such as gain/loss and good/bad, and thus a field of interaction is built between the first translation and retranslation.