el-Keşşâf Şerh-Haşiye Geleneğinde Tefsir İlminin Mahiyeti Tartışması

Abstract

The sharhs and hashiyahs written on al-Zamakhshari’s (d. 538/1144) al-Kashshāf formed an effective writing tradition and are connected to each other in terms of influence, quotation, rejection, objection, and answering. However, the commentators often provided explanations of the information related in the previous works without citing any specific author. Therefore, these relations can only become apparent via chronological and comparative analyses. This study examines these texts, which are mostly in manuscript form, both chronologically and comparatively in the context of the nature of the science of tafsīr. Al-Zamakhsharī explained his view on the nature of tafsīr in the introduction to his al-Kashshāf. This article, which presents a chronological study of the subsequent works in which these explanations were annotated, details how later scholars dealt with this subject. The selected section shows that the sharhs and hashiyahs do not reflect the widespread belief that such works were merely repetitions of each other, but that they were subjected to intense debates that matured over time. The following points are noted: There is no consensus on the definition of tafsīr, the critical approach is constantly in the foreground, and any serious study of the sharhs and hashiyahs on al-Kashshāf is only possible when one consults works of historical depth

Özet

Güçlü bir yazım geleneği oluşturan el-Keşşâf şerh ve haşiyeleri iktibas, ihtisar, reddiye, itiraz, cevap gibi çeşitli formlarda birbirine bağlanmaktadır. Şârih ve muhaşşiler önceki eserlerle ilişkili açıklamalarını genellikle isim vermeksizin yapmışlardır. Bundan dolayı söz konusu ilişkiler ancak kronolojik ve mukayeseli incelemeler sonucunda açığa çıkarılabilmektedir. Bu çalışmada, çoğu yazma halinde olan el-Keşşâf şerh ve haşiyeleri, tefsir ilminin mahiyeti meselesi çerçevesinde, kronolojik ve mukayeseli olarak incelenmektedir. Zemahşerî tefsir ilminin mahiyetine dair açıklamalarını el-Keşşâf'ın girişinde yapmıştır. Makalede bu açıklamaların şerh edildiği eserler sırasıyla incelenerek, meselenin tarihsel süreç içerisinde nasıl ele alındığı ortaya konulmuştur. Seçilen kesit örnekliğinde, şerh ve haşiyelerin birbirinin tekrarı olduğu yönündeki yaygın kanaatin gerçeği yansıtmadığı, bilakis bu eserlerin süreç içerisinde olgunlaşan yoğun tartışmalara konu oldukları gösterilmiştir. Karşılaşılan tabloda, tefsir ilminin tanımı konusunda şârihler arasında bir mutabakata varılamadığı ve eleştirel yaklaşımın sürekli ön planda olduğu gözlenmektedir. Musannifek'in Molla Fenârî'ye yönelttiği eleştiriler özellikle dikkat çekmektedir. Bu çerçevede makale, el-Keşşâf şerh ve haşiyelerinin gerçek anlamda incelenmesinin ancak tarihsel derinliği olan çalışmalarla mümkün olduğunu da ortaya koymaktadır