Kuzey Kıbrıs’ta yeni mimari klasisizm

Abstract

In the early 1990s, a Post-Modern architectural classicism emerged in Northern Cyprus, a trend which boomed strongly after 2003, the year of a (failed) peace-plan of the United Nations for the divided island. This trend was influenced by developments in Turkey and arriving late, compared to the international Post-Modern movement. This study aims at a stylistic and semiotic analysis of the Postmoderne in Northern Cyprus. It is based on a comprehensive survey and demonstrates that four international Post-Modern categories, ranging from ‘Figurative-‘, ‘Abstract-‘ and ‘Post-Modern-‘ to ‘Ironic-‘ Classicism, are applicable to Northern Cyprus alike. The majority of local Post-Modern buildings, regardless of to which category they belong, displays a ‘non-contextual’ Western classicism instead of referring to the Turkish architectural heritage. The new classicism in Northern Cyprus covers residential, commercial and recreational architecture. ‘Figurative Classicism’, displaying a nearly canonical application of classical detailing, is employed in a few residential and recreational buildings. ‘Abstract Classicism’, displaying a strongly reduced classical detailing, and ‘Post-Modern Classicism’, the biggest category and displaying a highly eclectic, ‘freestyle’ detailing, have been observed in relation to residential, commercial and tourism/ recreational architecture. Apart from a few residential buildings ‘Ironic/ Kitsch Classicism’ is related first of all in relation to tourism/recreational architecture. Whereas the Post-Modern architecture of Istanbul has been interpreted having mainly a historicist character, this paper suggests that in the case of Northern Cyprus the recent Western classicism -like in China- communicates codes which reflect a booming culture of consumerism. Thus the Postmoderne serves as a tool for the promotion of sales and as an instrument for the representation of social status.

Özet

1990’lı yılların başlarında kuzey kıbrıs’ta Post-Modern mimari klasisizm ortaya çıkmış; bu eğilim 2003 yılından, yani bölünmüş olan adanın birleştirilmesine yönelik Birleşmiş Milletler’in (başarısız olan) barış planından sonra, yoğun bir artış göstermiştir. Sözü edilen bu eğilimin Türkiye’den etkilenme sonucunda başlaması, uluslararası Post-Modern hareket ile karşılaştırıldığında daha geç tarihlere denk gelmesini açıklamaktadır. Bu çalışma kuzey kıbrıs mimarisinde Post-Modernizmin üslupsal ve semiotik analizini gerçekleştirmeyi amaçlamaktadır. Makale, yerinde inceleme yöntemiyle elde edilen geniş bir veri tabanı üstüne temellenmekte ve uluslararası geçerliliğe sahip “Figüratif”, “Soyut”, “Post-Modern” ve “İronik” klasisizmi kapsayan dört kategorinin benzer şekilde kuzey kıbrıs’a da uygulanabilirliğini göstermektedir. Hangi gruba dahil olduklarına bakılmaksızın değerlendirilen yerel Post-Modern yapılarda Türk mimari karakterine gönderme yapmak yerine çoğunlukla “non- contextual” (bağlam-dışı), diğer bir deyişle Batı klasisizmi sergilendiği ortaya çıkmıştır. kuzey kıbrıs Yeni klasisizmi, konut, ticaret ve rekreasyon mimarisini kapsamaktadır. klasik düzeni hemen hemen kuralına uygun olarak kullanan “Figüratif klasisizm”, az sayıda konut ve rekreasyon yapısını kapsayan öneklerde; klasik detayların hissedilir düzeyde azaltılarak kullanıldığı “Soyut klasisizm” ve en geniş kategoriyi oluşturan yoğun bir eklektisizm ve “freestyle” (serbest üslup) detaylar içeren “Post-Modern Klasisizm” ise konut, ticaret ve rekreasyon/hotel örneklerini kapsayan yapı gruplarında gözlemlenmektedir. İstanbul’da Post-Modern mimarinin yorumlanması sonucu temel eğilimin tarihselci karaktere sahip olduğu saptanmışken, bu makalede, kuzey kıbrıs’ta yakın geçmişte büyük artış gösteren Batı klasisizmi’nin, Çin’deki gelişime benzer bir biçimde, kodlarla iletişim kuran tüketim kültürünü yansıttığı ileri sürülmektedir. Böylelikle “Post-Modernizm”in pazarlanmak istenenin reklamını yapmak için ve sosyal statü temsilinin ifadesinde başvurulan bir araç olarak kullanıldığı saptaması yapılmaktadır.