Türkiye'deki Altyazı Çevirileri Venuti'nin Terazisinde Family Guy Dizisinin Fan Çevirileri ve Resmi Altyazı Çevirilerinin Karşılaştırmalı Analizi

Venutian Scale in the Realm of Subtitling in Turkey A Comparative Analysis of the Fansubs and the Official Subtitles of

Abstract

Allied with ongoing research, audio-visual translation (AVT) has come to the core through a technological break-through. The "assumed to be developed" status of AVT has made subtitling, one of the types of AVT, a given in our time. In time, subtitling has also opened its doors for fansubbers toiling and moiling in this process. Initially emerging as a leisure activity, fansubbing has become concerned with the (re)presentation of cultural differences and thus fansubbers have started actively engaging in the duality of domesticating and foreignizing strategies of translation, which has been a central issue for translation scholars such as Lawrence Venuti. Keeping these points in mind, this study attempts to present an overview of the situation of Turkish fansubbers most particularly underlining the actors who take part in fansubbing (e.g., translators, editors, technicians, proofreaders and so on). Additionally, following the (re)evaluation of large repertoire of subtitling translation strategies, these strategies are discussed within the framework of Venutian scale -i.e., from the most foreignizing strategies to the most domesticating strategies- by scrutinizing the notion of (in)visibility. Ultimately, it has been set forth that, in Turkey, fansubbing partly differs from professional subtitling in that while fansubbers may use translation strategies that would not be acceptable in a professionally subtitled product, professional subtitlers are obliged to pursue the norms imposed by the industry (e.g., employers and The Radio and Television Supreme Council in Turkey). That being the case, Turkish fansubbers who are often judged harshly by their peers tend to produce more source-oriented or, what Nornes (2004) calls, abusive translation. Herewith, this study seeks to shed light on the "Turkish fansubbing environment" and, to that end, draws a comparison between professionally-produced and fan-produced Turkish subtitles of the animated sitcom Family Guy. In conclusion, based on a case of Family Guy, this study underlines the differences between the target texts that stem largely from the diversifying needs and expectations of different profiles of the audiences, one preferring fansubs and another, subtitling by professional institutions.

Özet

Süregelen araştırmalarla birlikte büyüme ivmesi kazanan görsel-işitsel çeviri teknolojik gelişmelerle beraber ön plana çıkmaya başlamıştır. "Gelişmiş" düzeyde olduğu varsayılan görsel işitsel çevirinin bir türü olan altyazı çevirisi günümüzde önemli bir noktadadır. Altyazı çevirisi zaman içerisinde altyazı sürecinde yoğun çabalar harcayan fan çevirmenlere de kapılarını açmıştır. Önceleri boş zaman aktivitesi olarak ortaya çıkan ve fanlar tarafından yapılan altyazı çevirileri zamanla kültürel farklılıkların (yeniden) ifade edilmesiyle de ilgilenmeye başlamış olup, söz konusu çeviriler Lawrance Venuti gibi çeviri kuramcılarının odak noktasında olan yerlileştirme ve yabancılaştırma ikiliği çerçevesinde tartışılmaya başlanmıştır. Bu görüşler doğrultusunda, bu çalışma Türkiye'de hayranı oldukları dizilerin altyazılarını çeviren fan çevirmenlerin genel durumunu bu sektördeki aktörlere (çevirmenler, editörler, teknisyenler, düzeltmenler vb.) odaklanarak araştırmayı amaçlar. Bunun ötesinde, farklı altyazı çevirisi stratejileri (yeniden) değerlendirildikten sonra söz konusu çeviri yöntemleri çevirmen görünürlüğü/görünmezliği kavramını da göz önünde bulundurarak Venuti'nin yerlileştirme ve yabancılaştırma terazisinin kefelerine koyularak tartışılmıştır. Sonuç olarak, fan çevirileri ile profesyonel çevirmenler tarafından yapılan çevirilerin arasında birtakım farklılıklarının bulunduğu saptanmıştır. Profesyonel altyazı çevirisi sektöründe kabul görmeyecek yöntemlerin fan çevirilerinde kullanım olanağı bulduğunun altı çizilirken, profesyonel çevirmenlerin söz konusu sektörün dayattığı (Türkiye'deki altyazı sektöründe çalışanlar, Radyo ve Televizyon Üst Kurulu, RTÜK vb.) normlara bağlı kalmak zorunda olduğu ortaya koyulmuştur. Bu nedenle, kendi akranları tarafından sert şekilde yargılanan fan çevirmenler, Nornes (2004) tarafından "abusive" (sapmış) çeviri olarak adlandırılan daha kaynak odaklı çeviriler yapma eğilimindedir. Özetle, bu çalışma "Türkiye'de fanların yaptığı altyazı çevirileri" ortamını aydınlatmaya çalışmakta olup, bu maksatla Family Guy dizisinin profesyonel çevirmen ve fanları tarafından yapılan altyazı çevirilerini karşılaştırmıştır. Sonuç olarak, Family Guy dizisinin çevirilerine dayanan bu çalışma, hedef metinler arasındaki farklılıkların büyük ölçüde fan çevirileri ile profesyonel kurumlarda yapılan çevirilerin alıcı kitlelerinin farklılık gösteren ihtiyaçları ve beklentilerinden kaynaklandığı gerçeğinin altını çizmiştir.