As A Pioneer In The Movement Pattern Of The Turkey Liberalism Free Association Of Ideas Spread (1947-1950)

TÜRKİYE’DE LİBERALİZM HAREKETLERİNE ÖNCÜ BİR MODEL OLARAK HÜR FİKİRLERİ YAYMA CEMİYETİ (1947-1950)

Abstract

Though the reforms implemented since the early days of Turkish republic are intended for the fundamentals of democracy and liberty, the political movements in favor of liberalism remained limited in both political and economic terms during the Single-Party rule. During the rule of Atatürk, few failed attempts are of concern to achieve the multiparty rule. The early Turkish Republic was rule by a single party between 1923 and 1946, and the first signs of multi-party rule have appeared after the WWII, particularly in 1945. The developments both domestic and external in conjectural terms led the way for more democratic systems. In this period, concepts such as freedom, democracy and liberty came to the forefront and many societies were established in order to defend these thoughts. Especially the press and media organizations have included these concepts in many publications. One of the formations with a pro-libertarian stance in terms of democracy and freedom is the Society to Spread Libertarian Thoughts. Ali Fuat Başgil and Ahmet Emin Yalman were the members of the society between 1947 and 1950 and they wanted to spread their thoughts about liberty and democracy by the Journal of Libertarian Thoughts which they had started to broadcast in 1948. This article aims to analyze to what extent the Society to Spread Libertarian Thoughts was influential in political movements and boosting democracy in Turkey.

Özet

Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluşundan itibaren yapılan inkılâplar içerisinde demokrasi ve hürriyet kavramlarının alt yapılarına yönelik adımlar olmakla birlikte, siyasi ve ekonomik anlamda liberalizmi gerçekleştirecek gelişmeler Tek Partili yıllarda karşılık bulamamıştır. Atatürk döneminde bir kaç defa Çok Partili Yaşamın yolları aralanmaya çalışılsa da çeşitli sebeplerden dolayı istenilen sonuç bir türlü elde edilememiştir. Yeni Türk Devleti’nde 1923-1946 yılları arasında bir Tek Parti iktidarı yaşanmış, Türkiye’de ilk defa II. Dünya Savaşı’nın son yılı olan 1945’te demokrasi rüzgarları esmeye başlamıştır. Demokrasi çarkının işletilmesinde itici olan unsur hem iç hem de dış konjonktürde yaşanan politik gelişmelerle açıklanabilir. Bu dönemde özgürlük, demokrasi, hürriyet gibi kavramlar ön plana çıkmış ve bu düşünceleri savunmak adına birçok cemiyet kurulmuştur. Özellikle basın-yayın kuruluşları birçok yayınlarında bu kavramlara yer vermişlerdir. Demokrasi ve özgürlük minvalinde aksiyoner bir niteliğe sahip olan oluşumlardan birisi de Hür Fikirleri Yayma Cemiyeti’dir. Ali Fuat Başgil ve Ahmet Emin Yalman öncülüğünde kurulan bu cemiyet, 1947-1950 yılları arasında hürriyet ve demokrasi temalı birçok faaliyette bulunmuş ve cemiyet üyeleri, 1948 yılında yayın hayatına sundukları Hür Fikirler Mecmuası ile hürriyet ve demokrasi ile ilgili düşüncelerini topluma ulaştırmak istemişlerdir. Makalede, Hür Fikirleri Yayma Cemiyeti’nin ülkedeki siyasal gelişmelerde ne kadar etkili olabildiği ve demokrasinin ülkede yerleşmesinde gösterdiği çaba analiz edilmeye çalışılmıştır. Konuların aydınlatılmasında TBMM Tutanaklarından, döneme ait gazete ve dergilerden, çeşitli telif ve tetkik eserlerden faydalanılmıştır.