ÖRGÜTSEL STRES YÖNETİMİ VE STRESİN KAMU ÇALIŞANLARININ İŞ PERFORMANSI ÜZERİNE ETKİSİNİN UYGULAMALI OLARAK İNCELENMESİ

AN APPLIED ANALYSIS ON ORGANIZATIONAL STRESS MANAGEMENT AND THE EFFECT OF STRESS ON JOB PERFORMANCE OF PUBLIC SECTOR STAFF

Abstract

The fact that organizational stress and stress management create a highly significant effect on individuals and societies has been demonstrated with literature researches. Stress is now an important problem that is heavily emphasized and pointed as the reason of many various health problems. In this research, the emphasis is laid on the effect of stress factor on performance and how this affects labor productivity. The decrease in labor productivity that occurs because of work load and job stress with which public sector staff have now difficulty in coping doesnt allow many public institutions act effectively. This is an applied research, and a 5-point Likert scaled questionnaire has been used in the application. This questionnaire has previously been used in a different research; its validity and reliability have been ensured. The measurement tool-questionnaire- is composed of 15 parts and 136 scaled questions. The research approximately lasted for 8 months. Turkey is the research population and the provinces of İstanbul, Ankara, İzmir, Bursa, Diyarbakır, Edirne, Van, Trabzon, Samsun, Kayseri and Antalya are the samples. A total of (N=851) people have participated in the research. 421 of the participants are male and 430 of them are female. Age average of the participants is 26-33. The number of married and university graduate participants is above the average. Simple random sampling has been used in the research. All participants have been randomly selected. None of the participants have been asked for information regarding identity. Following the research, data obtained have been analyzed with SPSS statistics 18 program and it has been decided that the stress will be evaluated under 8 factors within the framework of the findings obtained from the analysis. It has been concluded after the research that stress mostly creates negative effects on job performance and efficiency; there is a decrease in performance and efficiency of the participants and loss of motivation due to the stress. It has also been concluded that variables become effective on the stress factor according to age, sex, culture, education, position and management style.

Özet

Örgütsel stres ve stres yönetiminin başta bireyler ve topluluklar üzerinde oldukça önemli bir etki yarattığı yapılan literatür araştırmalarında ortaya konulmuştur. Stres artık günümüzün üzerinde en fazla durduğu, hatta birçok farklı sağlık sorunu ve olumsuzluğun sebebi olarak gösterilen önemli bir sorundur. Bu araştırmamızda stres faktörünün performans üzerindeki etkisi ve bu etkinin iş verimliliğini ne yönde etkilediği üzerinde durulmuştur. Özellikle kamu çalışanlarının günümüzde baş etmekte zorlandığı iş yükü ve iş stresi nedeniyle ortaya çıkan iş performans verimliliğindeki azalma birçok kamu kurumunun etkin hareket etmesine imkân vermemektedir. Araştırmamız uygulamalı olarak gerçekleştirilmiş ve uygulamada 5li likert ölçekten oluşan bir anket kullanılmıştır. Kullanılan bu anket daha önce farklı bir araştırmada kullanılmış olup güvenirlik ve geçerliliği sağlanmıştır. Ölçme aleti olan anket 15 bölümden ve 136 ölçekli sorundan oluşmaktadır. Araştırma yaklaşık olarak 8 ay sürmüş ve Türkiye evreni içerisinde İstanbul, Ankara, İzmir, Bursa, Diyarbakır, Edirne, Van, Trabzon, Samsun, Kayseri ve Antalya illeri örneklemi olarak gerçekleştirilmiştir. Araştırmaya toplam (N=851) kişi katılmıştır. Katılanlar 421 erkek ve 430 kadın katılımcıdan oluşmuştur. Katılımcıların ortalama yaş sınırı ise 26-33 şeklindedir. Evli ve üniversite mezunu katılımcı sayısı ortalamanın üstündedir. Araştırmada basit rassal yöntem kullanılmıştır. Katılımcıların tamamı rast gele seçilmiştir. Hiçbir katılımcıdan resmi kimlik bilgileri talep edilmemiştir. Araştırma sonrasında elde edilen veriler SPSS istatistik 18 programı ile analiz edilmiş analizden elde edilen bulgular çerçevesinde stresin 8 faktör altında incelenmesine karar verilmiştir. Bu araştırma uygulamalı bir araştırma olup, araştırma çerçevesinde farklı kamu kurumlarının departmanlarında çalışan personel, yönetici ve farklı alanlarda görev alan personele bir anket yöneltilmiştir. Yöneltilen anket 15 bölümden oluşan ve 5li likertli sorulardan meydana gelmiş iki bölümlü ölçme aletidir. Araştırmada kullanılan anket daha önce Korkmaz, M., ve Ceylan, B., tarafından Adıyaman Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi Sayı: 10 Yıl: 5 Aralık ss.340-370 arasında yer alan (Örgütsel Stres Yönetimi ve Stresin İstanbul Büyük Şehir Belediyesi Çalışanlarının İş Performansı Üzerine Etkisinin Uygulamalı Olarak İncelenmesi) konu başlıklı makalede kullanılmış olup, Cronbach Alpha kat sayısı olarak 0,964 değeri elde edilmiştir. Bu araştırmada kullanılan anket daha önce Korkmaz ve Ceylan tarafından kullanıldığı için kendilerinden mail yolu ile izin alınmış ve anketin bu araştırmada kullanılması hususunda bir talep ve beklentilerinin olmadığı yönünde beyanda bulunmuşlardır. Bu anket içerisinde yer alan sorular Gülten Eren GÜMÜŞTEKİN, Ali Bircan ÖZTEMİZin Örgütsel Stres Yönetimi ve Uçucu Personel Üzerine Bir Uygulama Konu başlıklı Erciyes Ünv. İ.İ.B.F. Dergisi Sayı 23, Temmuz Aralık 2004 ss.61-85) ve (Akın ARSLAN, Murat KORKMAZ, Güran YAHYAOĞLUnun Şirket Politikası ve Liderlik Davranışlarının Örgütsel Bağlılığa Etkisi Konu başlıklı İİB Uluslar Arası Hakemli Akademik Sosyal Bilimler Dergisi Cilt 1, Sayı 2, Yıl 2011) uyarlanarak yeni ölçek şeklinde geliştirilmiştir. Ortaya çıkan yeni ölçme aleti anket öncelikle bir ön teste tabi tutulmuştur. Ön test sonucunda anket soruların bazıları üzerinde iyileştirmeye gidilmiştir. Asıl araştırma sonrasında katılımcılardan elde edilen veriler doğrultusunda Cronbach Alpha kat sayısı olarak 0.948 değeri elde edilmiştir. Korkmaz ve Ceylanın çalışmasında el edilen değer ile bu değer arasındaki 0.16 değerindeki fark soruların mevcut bu araştırmaya yönelik güncellenmiş olmasıyla ilgilidir. Değişkenlere ilişkin yapılan analizlerde verilere ilk önce faktör analizi uygulanmıştır. Sorular gruplanarak yapılan faktör analizi sonucu detaylı olarak analizin ileriki bölümlerinde incelenmiştir. Faktör analizinden elde edilen değerler Anova analizine alınarak analiz sonuçları elde edilmiştir. Belirtilen testler PASW Statistic 18 paket programı analiz edilmiştir. Hiçbir katılımcıdan resmi kimlik bilgileri talep edilmemiştir. Hiçbir katılımcının çalıştığı kurum bilgisi araştırma anket formuna kayıt edilmemiş olup, bilgiler tamamen kişilerin araştırmaya yönelik görüş ve önerilerine yönelik değerlendirilmiştir. Araştırmaya katılan katılımcıların tamamına yakını 100 ve üzerinde çalışanın bulunduğu kurumlarda görev almaktadır. Stres kavramını tam olarak tanımlaya bilmek için strese neden olan kaynakların iyi irdelenmesi gerekmektedir. Bu nedenle bu araştırmaya konu olan stres ve stresin ortaya çıkardığı kamu çalışanı üzerindeki performans ve verimlilik kaybının incelenmesi şeklindedir. Araştırmanın sınırlılığını da kamu çalışanları ve stresin neden oluşturduğu performans verimlilik olarak gösterebiliriz. Sonuç: Stres kavramının özellikle günümüz çalışanları üzerinde önemli olumsuz durumlar meydana getirdiği gözlenen gerçektir. Bu nedenle bu araştırma sonucunda da özellikle grup ve örgüt çalışanlarında stresin başta verimlilik, performans, uyum, psikolojik olumsuzluk, bağlılık, motivasyon, ait olmama ve fiziki olumsuzluk gibi durumların gözlendiği görülmüştür. Özellikle yaşa ve tecrübeye bağlı olarak ortaya çıkan stres kaynaklı sorunla çalışanın iş verimliliği başta olmak üzere performans ve motivasyon konusunda da sorun yaşamasına neden olmaktadır. Kadınlara göre erkeklerde stres nedeniyle verimlilik daha fazla yaşanmaktadır. İleri yaş katılımcıların yaş ortalamasına göre ortalama altında kalan bireylerde stres daha fazla, liderlik ve yönetici durumunda ise yaş ortalamasının üzerinde kalanlar daha fazla stres yaşamaktadır. Eğitim değişkeninde ise eğitimli olanlar yani üniversite mezunu ve üzerindeki stres daha yoğun altında ise az yaşanmaktadır.