TOPOGRAPHIC FACTORS AFFECTING ENDEMISM IN MURAT MOUNTAIN (CENTRAL-WESTERN ANATOLIA)

MURAT DAĞI’NDA ENDEMİZME ETKİ EDEN TOPOGRAFİK FAKTÖRLER (İÇ BATI ANADOLU)

Abstract

Located in the Central-Western Anatolia, Murat Mountain forms a natural border between Kütahya and Uşak provinces. Rising up to 2309 m with its KartalTepe summit, it is the highest mountain in Aegean Region after Honaz Mountain (2528 m). As a source of the important branches of rivers running through the basins of Aegean Sea and Black Sea, it is a sort of reservoir of the area. Besides the fluvial topography dominated by deep valleys, depending on glacial topography and bedrock diversity, with its volcanic, karst and granite topography, Murat Mountain is also rather rich in endemic plant species. 116 of the 890 taxa having been determined in researches so far are endemic to Turkey. The area, with its endemic species rate of 13%, harbours certain unique species.It is aimed in this research to determine the topographic factors affecting the distribution of endemic plant species, in whose global distribution various geographical factors are effective, in Murat Mountain. For this purpose, 115 localities harbouring the endemic species were researched and statistical analyses of the topographic characteristics determined were conducted. The relation between the endemic species and the topographic variables belonging to their habitats was analysed through assessment of the descriptive statistical data. Accordingly, it was found that location and topographic characteristics of Murat Mountain is a factor in the habitats of endemic species and that Irano-Turanian element are found mainly on the NW slopes while Euro-Siberian elements are dominant on the N slopes and Mediterranean elements are common on the slopes facing SW and NW. 73 % of all endemic species grow at an slightly undulating surface extending elevation between 1400 and 2000 m where the soil and parent material have sufficient available water content. The annual average temperature at this range is about 5-9 ºC and the annual average precipitation is about 780-1360 mm. The endemics are valley bottoms containing the most isolation conditions. It was determined that the endemism in the area increases in carbonated sedimentary rocks composed mostly of limestone of Mesozoic era; that there is no soil or vegetation particularity; and that parent material and topographic factors like altitude, aspectand slope inclination are determinants

Özet

İç Batı Anadolu bölümünde yer alan Murat dağı, Kütahya ve Uşak illeri arasında doğal sınırı oluşturur. Kartal Tepe zirvesiyle 2309 m'ye ulaşan dağ, Honaz dağından (2528 m) sonra Ege Bölgesinin en yüksek dağıdır. Ege Denizi ve Karadeniz havzalarına yönelen akarsuların önemli kollarının kaynağını aldığı kütle, bölgenin su deposu konumundadır. Derin vadilerin hakim olduğu flüviyal topografyanın yanı sıra buzul topografyası ve anakaya çeşitliliğine bağlı olarak volkanik, karst ve granit topografyasının da yer aldığı Murat dağı, endemik bitki türleri bakımından oldukça zengindir. Bu güne kadar yapılmış araştırmalarda saptanan 890 taksondan 116'sı Türkiye için endemiktir. Endemik tür oranı %13 olan saha, kendine özgü türlerde barındırır. Bu araştırmada yeryüzündeki dağılışlarında birçok coğrafi faktörün etkili olduğu endemik bitki türlerinin Murat dağındaki dağılışında amaçlanmaktadır. Bu amaçla, sahadaki endemik türlerin yer aldığı 115 lokalite incelenmiş, belirlenen topografik özelliklerin istatistiksel analizi yapılmıştır. değerlendirilmesiyle de endemik bitkiler ile yetişme ortamlarına ait topografik değişkenler arasındaki ilişki ortaya konmaya çalışılmıştır. Eldeki bu araştırmanın sonuçlarına göre; sahadaki endemik türlerin toplandığı bakılarda, Murat dağının lokasyonunun ve topografik özelliklerinin etkili olduğu, İran-Turan elementlerinin ağırlıklı olarak KB, Avrupa-Sibirya elementlerinin K, Akdeniz elementlerinin ise KB ve GB bakılarında tutunduğu belirlenmiştir. Endemiklerin % 73'ü toprak ve ana materyalde yararlanılabilir suyun yeterli olduğu, nispeten düşük eğimli yerlerde ve 1400-2000 m yükseltileri arasında yer almıştır. Bu yükselti aralığında yıllık ortalama sıcaklık 5-9 ºC dolaylarında, yıllık ortalama yağış ise 780-1360 mm civarındadır. Endemikler, en fazla izolasyon koşullarının olduğu vadi tabanlarındadır. Sahadaki endemizmin, çoğunluğunu Mesozoik'e ait kireçtaşlarının oluşturduğu karbonatlı tortul kayalarda artış gösterdiği, belli bir toprak ve vejetasyon seçiciliğinin olmadığı, yükselti, bakı ve eğimden oluşan topografik faktörlerle anamateryalin belirleyici olduğu saptanmıştır