A Cry from Khorasan to Keskin: Muharrem Ertaş “Tracing the Minstrel Tradition from Central Asia to Anatolia Through the Multi-Layered Analysis of Kırat Bozlağı”

HORASAN’DAN KESKİN’E BİR ÇIĞLIK: MUHARREM ERTAŞ “Kırat Bozlağı’nın Çok Katmanlı Analizi Üzerinden Orta Asya’dan Anadolu’ya Âşıklık Geleneğinin İzini Sürmek”

Abstract

Abdal community and their traditions constitute a very important cultural context to transfer the effects of the Turkic settlements in Anatolia especially after the 11th century. Both the specific perception of the cosmos and the musical traditions reflecting this perception make the Abdal community and the Abdal minstrels - the carriers of the ancient minstrel tradition of Central Asia to Anatolia - one of the oldest elements of the memory tradition of Anatolian culture. The symbolic world, the tradition of oral-literature, the melodic and rhythmic structures and the characteristics of the musical forms are the four related layers enabling the production and the transmission of the minstrel music. The musical productions arousing through the performance of the Abdal minstrels appear as the main outcomes of this four-layered cultural model. Muharrem Ertaş stands as a very critical source for this memory transmission due to his strong connections with the Central Asian music culture, due to his creative ability enabling him to achieve richness in melodic organizations and variety in musical forms and due to his relation with the history through mythology. Therefore, the detailed studies about the compositions performed and transmitted by Muharrem Ertaş may construct a musical and literal connection between the specific minstrel traditions of the Central Asia and Anatolia. The four stepped analysis model proposed enable the examination of the four layers of the minstrel production mentioned above simultaneously and creates the chance of a detailed knowledge acquisition about the methods and approaches of production and transmission regarding this tradition.

Özet

Abdal toplumu ve sürdürdükleri kültürel gelenekler Anadolu’da yoğunlukla XI. yüzyıldan itibaren yoğunlaşan Türkmen iskânının etkilerini günümüze kadar taşıyan en önemli sosyal olgulardan biri olarak öne çıkmaktadır. Gerek temsil edilen evren ve insan tasavvuru, gerekse bu tasavvuru yansıtma kabiliyetine sahip müzik gelenekleri Abdal toplumunu ve Orta Asya’dan Anadolu’ya aktarılan kadim âşıklık geleneğine mensup şair müzisyenleri Anadolu’ya ait hafıza kültürünün en eski unsurlarından biri kılmaktadır. Âşıklık geleneğinin simge-sembol dünyası, sözlü edebiyat geleneği, ezgisel ve ritmik yapı ile müzikal form özelliklerinden oluşan dört değişik ancak birbirleriyle irtibatlı düşünsel katman aracılığıyla üretilip aktarılan ve Abdal âşıklarının söz ve sazlarında somutlaşan bu kültürün müzikal örnekleri, söz konusu hafıza kültürünün güncel çıktıları olarak ayrıca değer kazanmaktadır. Muharrem Ertaş; Abdal toplumunun son yüzyıldaki en önemli müzik temsilcilerinden biri olması, Orta Asya âşıklık gelenekleriyle kurduğu irtibat, yaratıcı ve ustalıklı icrasının içinde bu geleneğin olağanüstü ezgi ve form çeşitliliğine yaptığı göndermeler ve tarihsel gelenek ile kurduğu mitolojik bağ gibi sebeplerden dolayı kadim Türkmen geleneklerinin Orta Asya’dan Anadolu’ya taşıdığı müzik kültürüne dair en önemli kaynaklardan biridir. Bu sebepten dolayı Muharrem Ertaş’ın aktardığı eserlerle ilgili yapılabilecek çalışmalar Orta Asya ve Anadolu arasında âşıklık geleneği üzerinden edebî ve müzikal bir irtibat kurabilmeyi mümkün kılacaktır. Bu çalışmada önerilen dört aşamalı analiz modeli, âşıklık geleneğini temel alan müzik kültürünün yukarıda ifade edilen dört unsurunu eş zamanlı olarak inceleme imkânını var ederek, âşıklık kültürünün üretim ve aktarım yöntem ve yaklaşımlarına yönelik bilgi üretebilme şansını ortaya çıkarmaktadır. Sonuçların Anadolu insanı için geçmişini tahayyül etme ve bu geçmişe dayalı bir geleceği tasavvur etme yollarını açabilmesi umut edilmektedir.