Journals / Milli Folklor / 2021 / Cilt: 17 Sayı: 131

SOMUT OLMAYAN KÜLTÜREL MİRASIN KORUNMASI VE SÜRDÜRÜLEBİLİRLİĞİ: GÜMÜŞHANE DÖLEK KÖYÜNDE GELENEKSEL ÇÖMLEKÇİLİK

Pages
190–203
Publication Date
2021-09-20
DOI
—
🏛️Bibliographic metadata and full text access for this article are provided via DergiPark.
DergiPark Record ↗
✨

AI Summary & Key Takeaways

AI Insight
⚡ TL;DR(Too Long; Didn't Read)

Dölek köyü çömlekçiliğinin korunması ve sürdürülebilirliğinin sağlanması için başka ülkelerde olduğu gibi bu sanatın Sözleşme ile ilgili listelere eklenmesi ve Sözleşme’nin getirdiği yeni paradigma ile mirası yaşatan toplumun ve ustaların istek ve ihtiyaçlarını da dikkate alan bir planlama ile korunması gerekmektedir.

📌 3 Key Takeaways

🎯
Objective & Hypothesis:Toprak, çok çeşitli kullanımlarıyla insan yaşamının temel kaynaklarındandır.
📊
Key Findings & Data:Ancak son zamanlarda sosyo-ekonomik ve kültürel yapıda meydana gelen değişimler Anadolu’da yapılan geleneksel çömlekçiliği hızla geriletmiş ve bugün bu faaliyetler sadece 16 merkezde yapılır duruma gelmiştir.
💡
Conclusion & Impact:Dölek köyü çömlekçiliğinin korunması ve sürdürülebilirliğinin sağlanması için başka ülkelerde olduğu gibi bu sanatın Sözleşme ile ilgili listelere eklenmesi ve Sözleşme’nin getirdiği yeni paradigma ile mirası yaşatan toplumun ve ustaların istek ve ihtiyaçlarını da dikkate alan bir planlama ile korunması gerekmektedir.
🔬Design:Survey & Empirical Study
📍Scope:2019 Verileri
⚙️Variables:çömlekçilik · sürdürülebilirlik · el sanatları

Özet

Toprak, çok çeşitli kullanımlarıyla insan yaşamının temel kaynaklarındandır. Bu kullanımlardan birisi de kadim bir gelenek olan çanak-çömlek yapımıdır. Topraktan çeşitli amaçlarla kaplar yapmayı ifade eden çömlekçilik neredeyse insanlık tarihi kadar eskidir. Dünyanın çeşitli bölgelerinde olduğu gibi Anadolu insanı da yaklaşık dokuz bin yıldır toprak, hava, su ve ateş gibi yeryüzünün dört temel elementini, yaratıcılığı ile birleştirerek çömlekçilik yapmaktadır. Çarklı çömlekçilik ticari bir faaliyet olarak Türkiye'nin çeşitli yerlerinde yaşamaya devam ederken, çarksız çömlekçiliği ifade eden geleneksel ya da ilkel çömlekçilik Neolitik dönemden beri Anadolu’da yapılagelmiştir. Bu tür çömlekçilik halk kültürünün ana unsurlarından ve onun merkezinde yer alan bir faaliyet durumundadır. Ancak son zamanlarda sosyo-ekonomik ve kültürel yapıda meydana gelen değişimler Anadolu’da yapılan geleneksel çömlekçiliği hızla geriletmiş ve bugün bu faaliyetler sadece 16 merkezde yapılır duruma gelmiştir. Bundan dolayı somut olmayan kültürel mirasın önemli taşıyıcı unsurlarından biri olan geleneksel çömlekçiliğin sürdürülebilirliği önemli bir konu olarak gündeme gelmiştir. Bu çalışma Anadolu'daki geleneksel çömlekçilik merkezlerinin en önemlilerinden birisi olan Gümüşhane Dölek köyünde yapılan çömlekçiliğin temel karakterini ortaya koyarak, çömlekçiliğin UNESCO Somut Olmayan Kültürel Mirasın Korunması Sözleşmesi’nin (Sözleşme) getirdiği ilkeler çerçevesinde nasıl korunabileceğini tartışmayı amaçlamaktadır. Çalışmada kullanılan veriler saha çalışması ile yazar tarafından ilk elden toplanmıştır. Bu kapsamda ilgili köyde 2019 ve 2020 yılları yaz aylarında birer aylık sürelerle arazi çalışması yapılmış ve çömlek ustaları ve satıcıları ile derinlemesine mülakatlar yolu ile çömlekçilik tarihi ve kültürü anlaşılmaya çalışılmıştır. Katılımlı gözlem yolu ile çömlek yapım aşamaları gözlenmiş ve kaydedilmiştir. Elde edilen bulgular Somut Olmayan Kültürel Mirasın Korunması Sözleşmesi bağlamında değerlendirilmiştir. Çalışma sonuçları, köyde çömlek üretiminin binlerce yıl önce yapıldığı şekli ile birkaç basit aletle, çarksız olarak, tamamen kadınlar tarafından, geleneksel usullerle yapıldığını göstermektedir. Köydeki günlük yaşamın büyük ölçüde çömlekçilik faaliyetleri etrafında şekillendiği; son zamanlarda özellikle göçler ve teknolojik gelişmelere bağlı olarak çömlekçilikte bir gerileme olduğu ve tepeden-inme yaklaşımlarla planlanan modernize etme çabalarının ise sonuç vermediği görülmüştür. Çömlekçiliği geliştirme konusundaki bu girişimlerin başarısız olmasında aşırı ticarileştirme ve bağlamından koparma gibi hatalar yapıldığı tespit edilmiştir. Ayrıca bu faaliyetler sonuçta üretilen somut ürünler üzerine odaklanmış ve o somut ürünleri üreten bilgi, beceri, kültür, bellek ve mekânları göz ardı etmiştir. Bu girişimlerin Dölek köyü çömlekçiliğini seri üretim yolu ile diğer yerlerdeki üretimlere benzeterek sıradanlaştırmaya çalıştığı; bunun da çevresel sürdürülebilirliği tehdit ettiği belirlenmiştir. Dölek köyü çömlekçiliğinin korunması ve sürdürülebilirliğinin sağlanması için başka ülkelerde olduğu gibi bu sanatın Sözleşme ile ilgili listelere eklenmesi ve Sözleşme’nin getirdiği yeni paradigma ile mirası yaşatan toplumun ve ustaların istek ve ihtiyaçlarını da dikkate alan bir planlama ile korunması gerekmektedir.

🔖

Cite This Article

ARI, Y. (2021). SOMUT OLMAYAN KÜLTÜREL MİRASIN KORUNMASI VE SÜRDÜRÜLEBİLİRLİĞİ: GÜMÜŞHANE DÖLEK KÖYÜNDE GELENEKSEL ÇÖMLEKÇİLİK. Milli Folklor, Cilt: 17 Sayı: 131, 190–203. https://ajindex.com/articles/918962

📄 Full Text PDF Viewer

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

References (17)

  1. Acartürk, Buket. “Toprağın Binlerce Yıllık Macerası”. Acta Turcıca Çevrimiçi Tematik Türkoloji Dergisi 4, 1 (2012): 1-17.
  2. Akyol, Pınar Kasapoğlu. “Kullanım Şekilleri Ve Geleneğiyle Kültürümüzde Toprak”. Acta Turcıca Çevrimiçi Tematik Türkoloji Dergisi, 4, 1 (2012): 316-333.
  3. Ali, Vincent Egwu. Continuinty and change in traditional pottery in Igboland, Nigeria: pottery forms and decoration. Saarbrücken: Lambert Academic Publishing, 2012.
  4. Ali, Vincent Egwu. “A Critical Survey of The Growth, Decline, and Sustainability of Traditional Pottery Practice among the Igbo of South Eastern Nigeria”. The Journal of Modern Craft 7, 2 (2014): 123-139.
  5. Arı, Yılmaz. “Çevresel determinizmden politik ekolojiye: Son 100 yılda Dünya’da ve Türkiye’de insan-çevre coğrafyasındaki yaklaşımlar”. Doğu Coğrafya Dergisi 22, 37 (2017): 1-34.
  6. Arı, Yılmaz. “Coğrafyada saha öğretimi ve saha araştırmaları”. Coğrafya Araştırma Yöntemleri içinde (s. 303-317).
  7. Arı, Y. Kaya, İ, (Ed.). Balıkesir: Coğrafyacılar Derneği, 2014.
  8. Balaban, Yavuz. Dölek Köyü’nde Yaşamakta Olan İlkel Çömlekçilik Sanatı. Yayımlanmamış Lisans Tezi. Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi, 1997.
  9. Başgelen, Nezih. “Seramiğin Bulunup Geliştiği Anadolu’nun Benzersiz Dönemi Neolitik Çağ”. Seramik Türkiye Dergisi 13 (2006): 109-120.
  10. Batmaz, Atilla. Van/Bardakçı Köyü’nde Seramik Pişirimi. Uluslar Arası Geçmişten Geleceğe Sanat Sempozyumu Ve Sergisi, Bildiriler Kitabı, s. 59-66, 2016.
  11. Baykal, Füsun. “Kırsal Yerleşim Coğrafyası Açısından Bir Araştırma: Gökeyüp Köyü (Salihli/Manisa) Ve İlkel Çömlekçiliğin Köy Ekonomisindeki Yeri”. Ege Coğrafya Dergisi 5, 1 (1990): 55-74.
  12. Can, Mine. “Geleneksel Türk El Sanatlarının Turizme Ve Ekonomiye Katkısı”. Sosyal ve Beşeri Bilimler Dergisi 5, 2 (2013): 259-266.
  13. Ceylan, Salih. “Mamak (Çanaklı) Beldesinde (Ağlasun-Burdur) Geleneksel Yöntemlerle Sürdürülen Toprak Kap Üretiminin Kırsal Turizm Bağlamında İrdelenmesi”. Doğu Coğrafya Dergisi 19, 32 (2014): 231-242.
  14. Clough, Rod. Firing Temperatures and the Analysis of Oceanic Ceramics: A Study of Lapita Ceramics from Reef/Santa Cruz, Solomon Islands. Poterie Lapita et Peuplement, 177-192, 1992.
  15. Crane, Howard. “Traditional Pottery Making in the Sardis Region of Western Turkey”. Muqarnas Online 5, 1 (1987): 9-20.
  16. Curtis, Freddie. “The Utility Pottery Industry of Bailen, Southern Spain”. American Anthropologist 64, 3 (1962): 486-503.
  17. Çalık, İsmail ve Ödemiş, Murat. “Gümüşhane İlinin Somut Olmayan Kültürel Miras Değerlerinin Sürdürülebilir Turizm Çerçevesinde İncele