An Homeric Dream Oracle from Termessos

Abstract

Bu makalede Termessos kent alanında bulunmuş yeni bir rüya yazıtı tanıtılmaktadır. Yazıt,içinde onar, oneiros, enhypnion gibi anlamı açık bir rüya kelimesi geçen Termessos'un ilk yazıtıdır; ancak, farklı formuyla diğer rüya yazıtlarından ayrılmaktadır. Kireçtaşından bir bloküzerinde bulunan yazıtın ilk satırında, "rüya" anlamına gelen onarkelimesi tek başına, bir başlık olarak bulunmakta; altındaki dört satırda ise Homeros'tan iki dize (Il. 11.163-164) aktarıl-maktadır. Makalede öncelikle kısaca onar-hyparkarşıtlığına değinilerek bugün bizim ancak rüyada gö-rünebileceğini düşündüğümüz birçok görüntünün Yunanlara güpegündüz görünebildiği tar-tışılmakta ve böylece bu iki kavram arasındaki fark açıklanmaya çalışılmaktadır. Daha sonra,Artemidoros'un, edebiyattan vezinli rüya görmenin herkese değil, yalnızca pepaideumenos(eği-timli) olanlara nasip olacağı konusunda bizi uyarması üzerine, İkinci Sofistik denen kültürelolgunun Termessos'taki etkisinden ve pepaideumenosolmanın yolunun Homeros'tan geçtiğinden söz edilmektedir. Yazıtın sıra dışı metninde ne rüyayı gören bellidir ne de bir tanrı adı ge-çer; ayrıca, bu tür yazıtlarda rüya içeriğinin yer alması da sık karşılaşılan bir durum değildir.Rüyanın içeriğinin Homeros dizeleriyle sunulması ise onu diğer rüya yazıtlarından tamamenfarklı kılar; bu form daha çok kehanet cevaplarını anımsatmaktadır. Homeros dizelerini akta-ran benzer metinlere Antik Çağ'a ait her tür kaynakta, özellikle de kehanet cevapları arasındarastlanabilmektedir. Bu yüzden, söz konusu rüya öncelikle Homeros'tan dizeler aktaran zengin edebî malzemeyle anlaşılmaya çalışılmış ve bu rüyaların hemen hemen hepsinin kehanet rüyası olduğuna dikkat çekilmiştir. Bunlardan enönemlisi Dio Cassius'un gördüğü rüyadır; çünkü o,bu yazıttaki rüyanın aynısını görür. Dio Cassius'un rüyası yorumlanmaya çalışılırken, Hadrianus dönemi sözlük yazarlarında rüyada geçen ek bele?n terimiyle karşılaşılmış, ama bunun artık eks?bel?nşeklinde günlük kullanıma geçmiş, tehlikeden uzak durmayı öğütleyen bir atasözüne dö-nüştüğü anlaşılmıştır. 12. yy.'da Homeros'u yorumlamasıyla tanınan Eustathius'ta ise, ek bele?nbir savaş terimi olarak Ilias'ta birçok kez geçmesine karşın, atasözü şeklinin özellikle bizim rü-yamızdaki dizelerle ilişkili olduğuna rastlanmıştır. Daha sonra başka yazarlardaki kullanımınabakılarak atasözünün ve Homeros'un söz konusu dizelerinin Yunanlar için ne anlama geldiğiirdelenmektedir. Birçok kehanetin Antik Çağ sözlük yazarlarında atasözü olarak geçtiğinin gö-rülmesi, bu dizelerin de açık anlamıyla kehanetlerde kullanılan kalıp ifadelerden biri olduğuvarsayımını güçlendirir. Bütün bunlardan sonra, Homeros'tan dizeler aktaran kehanetlere ve büyülere örnek verilmekte ve daha Hellenistik dönemde farklı kentlerde tapınakları bulunanHomeros'un sözlerinin her derde deva tanrısal bir nitelik kazandığı sonucuna varılmaktadır.Bir başka sonuç da, yazıtın daha önce yakınında zar kehanetleri bulunan N3 Tapınağı'na ait olduğu ve bu tapınağın kehanetle ilgili bir işlevi olabileceği, çok önce Heberdey'ın da sundu-ğu seçeneklerden biri olan Musa'lara ait bir tapınak olma olasılığının Homeros rüyasıyla birazdaha pekişmiş olacağı görüşüdür. Çünkü Homeros'un tanrısal olduğuna inanılan şaşırtıcı bilgi-si, liderliğini Apollon'un yaptığı Musa'lar korosundan gelmektedir.