SavedAdd your journal

Journals / Zemin: Edebiyat dil ve kültür araştırmaları / 2022 / Cilt: 0 - Sayı: 3

How are Turkish ‹yapağı› “raw wool,” ‹yapalak› “owl,” and ‹lapa lapa kar yağ-› “to snow in thick flakes” related?

Türkçe yapağı, yapalak, ve lapa lapa (kar yağmak) sözcükleri nasıl ortak bir kökene dayanıyor?

HELGA ANETSHOFER
Pages
24–47
Publication Date
2022-10-12
DOI
—
🏛️Bibliographic metadata and full text access for this article are provided via DergiPark.
DergiPark Record ↗
✨

AI Summary & Key Takeaways

AI Insight
⚡ TL;DR(Too Long; Didn't Read)

Involved processes like irregular sound change (/y-/ → /l-/), metaphorical extension and semantic change, as well as lexical split (Turkish ‹yapağı› and ‹lapa lapa (kar)› lapa lapa, irregular sound change (/y-/ → /l-/)

📌 3 Key Takeaways

🎯
Objective & Hypothesis:This paper argues that the Turkish words ‹yapağı› “raw wool,” ‹yapalak› “owl,” and ‹lapa lapa (kar)› “(snow) in thick flakes” are all etymologically related to Old Turkic yapaḳu “flocks or clumps of sheep wool; tufts or flocks of entangled, matted hair.” Old Anatolian Turkish and Ottoman attestations for yapaɣu/yapaɣï “dense tufts (of grass); raw wool,” yapalaḳ “1. feathered, hairy; 2. owl,” and yapa yapa ḳar (> Turkish ‹lapa lapa kar›) are provided and discussed.
📊
Key Findings & Data:Departing from the commonly accepted etymological proposal, yapalaḳ “owl” has been reanalysed as *yapaɣu+laḳ “hairy, woolly, feathered (little ball).” *Yapa in the reduplicated form yapa yapa (ḳar) “(snow) in thick flakes” is proposed to be an irregular development of yapaɣï “flock(s) of wool,” corroborated by cognate forms in mo- dern Turkic languages (e.g., Tatar yapalaḳ ḳar, Kazakh žapalaḳ žapalaḳ ḳar).
💡
Conclusion & Impact:Involved processes like irregular sound change (/y-/ → /l-/), metaphorical extension and semantic change, as well as lexical split (Turkish ‹yapağı› and ‹lapa lapa (kar)› lapa lapa, irregular sound change (/y-/ → /l-/)
🔬Design:Research Article
📍Scope:Comprehensive Sample
⚙️Variables:Domain Parameters

Abstract

This paper argues that the Turkish words ‹yapağı› “raw wool,” ‹yapalak› “owl,” and ‹lapa lapa (kar)› “(snow) in thick flakes” are all etymologically related to Old Turkic yapaḳu “flocks or clumps of sheep wool; tufts or flocks of entangled, matted hair.” Old Anatolian Turkish and Ottoman attestations for yapaɣu/yapaɣï “dense tufts (of grass); raw wool,” yapalaḳ “1. feathered, hairy; 2. owl,” and yapa yapa ḳar (> Turkish ‹lapa lapa kar›) are provided and discussed. Departing from the commonly accepted etymological proposal, yapalaḳ “owl” has been reanalysed as *yapaɣu+laḳ “hairy, woolly, feathered (little ball).” *Yapa in the reduplicated form yapa yapa (ḳar) “(snow) in thick flakes” is proposed to be an irregular development of yapaɣï “flock(s) of wool,” corroborated by cognate forms in mo- dern Turkic languages (e.g., Tatar yapalaḳ ḳar, Kazakh žapalaḳ žapalaḳ ḳar). The previously suggested etymologies for yapaḳu and, more recently, yapa yapa ḳar, deriving both from yap- “to cover, close” are falsified. Involved processes like irregular sound change (/y-/ → /l-/), metaphorical extension and semantic change, as well as lexical split (Turkish ‹yapağı› and ‹lapa lapa (kar)› lapa lapa, irregular sound change (/y-/ → /l-/)

Özet

Bu çalışmanın temel iddiası, Türkçe ‹yapağı›, ‹yapalak›, ve ‹lapa lapa (kar)› sözcüklerinin Eski Türkçe yapaḳu “yumak ya da öbek hâlinde dökülmüş koyun yünü; birbirine geçmiş saç yumağı” sözcüğü ile eşasıllı olduğudur. Sözkonusu kelimelerin Eski Anadolu Türkçesi ve Osmanlıca tanıkları olan yapaɣu/yapaɣï “(yeşil ot) öbeği; koyun yapağısı,” yapalaḳ “1. tüylü, kabarık saçlı; 2. baykuş,” ve yapa yapa ḳar (> Türkçe ‹lapa lapa kar›) örnekleri ortaya konulup incelenmiştir. “Baykuş” anlamındaki yapalaḳ sözcüğünün yaygın kabul gören etimolojisi dışında bu kelimeye dair *yapaɣu+laḳ “kabarık saçlı, yünlü, tüylü (yumak)” şeklinde başka bir köken önerilmiştir. Tatarca yapalaḳ (ḳar), Kazakça žapalaḳ žapalaḳ (ḳar) gibi çağdaş Türk dillerinde bulunan eşasıllı sözcüklere (cognates) dayanarak Eski Anadolu Türkçesi’nde yapa yapa (ḳar) ikilemesindeki *yapa şeklinin yapaɣï “yün yumağı” sözcüğünün kuraldışı bir gelişmesi olduğu iddiası ileri sürülmüştür. Daha önce yapaḳu için ve yakın zamanda yapa yapa (ḳar) için önerilen < yap- “örtmek, kapatmak”dan türediğine dair iddia reddedilmiştir. ‹Yapağı› sözcüğünün tarihî gelişim sürecinde rastlanan düzensiz ses değişimi (/y-/ → /l-/), mecazi anlam genişlemesi ve anlamsal değişimler ile tek sözcüğün ikiye ayrılması (lexical split) (Türkçe ‹yapağı› ile ‹lapa lapa (kar)› < yapaɣï) gibi dil olaylarına da değinilmiştir.

🔖

Cite This Article

ANETSHOFER, H. (2022). How are Turkish ‹yapağı› “raw wool,” ‹yapalak› “owl,” and ‹lapa lapa kar yağ-› “to snow in thick flakes” related?. Zemin: Edebiyat dil ve kültür araştırmaları, Cilt: 0 - Sayı: 3, 24–47. https://ajindex.com/articles/426103

📄 Full Text PDF Viewer

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

References (11)

  1. Aksoy, Ömer Asım, and Dehri Dilçin. Tarama Sözlüğü: 13. Y üzyıldan Beri Türkiye Türk- ç esiyle Yazılmış Kitaplardan Toplanan Tanıklariyle (= TarS). 8 vols. Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi, 1963-1977. Aʻlam, Hūšang. “BŪF [owl, commonly called joḡd].” Encyclopaedia Iranica (1989). https:// www.iranicaonline.org/articles/buf-owl-commonly-called-jogd. Altıntaş, A., H. Uysal, S. Yıldız, and T. Goncagül. “Yapağısını Döken ve Dökmeyen Akkaraman Koyunlarda Karşılaştırmalı Serum ve Yapağı Mineral Durumu.” Lalahan Hayvancılık Araştırma Enstitüsü Dergisi 31, no. 3-4 (1991): 48-54.
  2. Anetshofer, Helga. “-(A)GAn in Old Anatolian Turkish and Beyond.” Archivum Otto- manicum 35 (2018): 229-284. “Turkic Etymology.” In The Oxford Handbook of Etymology, edited by Philip Durkin. Oxford University Press, 2023 (forthcoming). Ayverdi, İlhan. Misalli Büyük Türkçe Sö zlük (= Kubbealtı). İstanbul: Kubbealtı Neşriyatı, 2005. Begmatov, Ė. A., and A. P. Madvaliev. Ŭ zbek tilining izo ḣ li lughati. 5 vols. Toshkent: Ŭ zbekiston milliĭ ėn t͡siklopedii͡asi, 2006-2008.
  3. Boeschoten, Hendrik. Das Buch des Dede Korkut. Stuttgart: Reclam, 2008.
  4. Butanaev, V. I︠a︡. Khakassko-russkiĭ istoriko-ėtnograficheskiĭ slovarʹ. Abakan: Khakasii︠a︡, 1999.
  5. Clauson, Gerard. An Etymological Dictionary of Pre-thirteenth-century Turkish (= EDPT). Oxford: Clarendon Press, 1972.
  6. Dankoff, Robert, and James Kelly, eds. Maḥmūd al-Kāšɣarī: Compendium of the Turkic dialects (Dīwān lu ɣā t al-Turk) (= DLT). Harvard University Printing Office, 1982.
  7. Demirci, Osman. “Preindl’in Türkçe Grameri: İnceleme, Sözlük.” Yüksek Lisans Tezi, Kırklareli Üniversitesi, 2015. Derleme Sözlüğü see Türkiye’de Halk Ağzından Derleme Sö zlüğü. Dihkhudā, ʻAlī Akbar. Lughatnāmah. Tihrān: Sāzmān-i Lughatʹnāmah, 1372-1373 (1993 or 1994-1994 or 1995).
  8. DLT see Dankoff, Robert, and James Kelly, eds. Doerfer, Gerhard. Türkische und mongolische Elemente im Neupersischen. Wiesbaden: F. Steiner, 1963-1975.
  9. Durkin, Philip. “Etymology, Word History, and the Grouping and Division of Mate- rial in Historical Dictionaries.” In The Oxford Handbook of Lexicography, edited by Philip Durkin. Oxford University Press, 2016. https://doi.org/10.1093/oxfor- dhb/9780199691630.013.15. Erdal, Marcel. Old Turkic Word Formation: A Functional Approach to the Lexicon (= OTWF). Wiesbaden: Harrassowitz, 1991.
  10. Eren, Hasan. Türk Dilinin Etimolojik Sözlüğü (= TDES). Ankara: Bizim Büro Basım Evi, 1999.
  11. Ergin, Muharrem. Dede Korkut Kitabı I: Giriş, Metin,