AI Summary & Key Takeaways
AI InsightIn this process, semantic analysis, synchronic and diachronic approaches, and the comparative linguistic method are employed.
📌 3 Key Takeaways
Abstract
It is known that, throughout history, various loanwords have occurred between Turkic-Russian. One area of this interaction is military and administrative terminology. In historical texts, the Tatar word bülěk is used with meanings such as “piece, part, community, military unit, land, and administrative region,” while the Russian word polk appears in its earliest written examples with meanings including “army, unit, regiment, community, crowd, and administrative region.” In addition to these meanings, the word later began to be used as a toponym in the forms belek, bulak, bulyak, and bulūk and, through semantic extension, also acquired the meaning “gift.” The close parallelism between the two words in terms of semantic range and phonological variation makes them a noteworthy lexical item from an etymological perspective. This study examines the etymology of the Tatar bülěk and the Russian polk by first discussing their use in written sources such as Slovo o polku Igoreve, Uyghur Dışastvustık, and the Baburname, and then comparatively evaluating their usage in historical and contemporary Turkic dialects together with data from Turkic and Russian etymological dictionaries. In this process, semantic analysis, synchronic and diachronic approaches, and the comparative linguistic method are employed.
Özet
Tarih boyunca Türk-Rus etkileşimleri sonucunda iki dil arasında çeşitli verinti ve alıntıların gerçekleştiği bilinmektedir. Bu etkileşim alanlarından biri de askerî ve idarî teşkilatlanmayı ifade eden adlandırmalardır. Tatarca bülěk sözcüğü tarihî metinlerde “parça, kısım, topluluk, askerî birlik, arazi ve idarî bölge” anlamlarında kullanılırken, Rusça polk sözcüğü de en erken yazılı örneklerinde “ordu, birlik, alay, topluluk, kalabalık ve idarî bölge” anlamlarıyla kullanılmıştır. Bu anlamlarına ek olarak belek, bulak, bulyak ve bulūk biçimlerinde toponim olarak kullanılmaya başlanan sözcük anlam genişlemesi sonucu “hediye” anlamını da kazanmıştır. Her iki sözcüğün hem semantik hem de fonolojik çeşitlilik bakımından dikkat çekici bir paralellik göstermesi onu köken bilgisi açısından dikkat çeken leksik bir birim hâline getirmiştir. Bu çalışmada Tatarca bülěk ve Rusça polk sözcüklerinin köken bilgisi incelenirken öncelikle sözcüklerin geçtiği Слово о полку Игореве (Slovo o polku İgore), Uygurca Dışastvustık ve Babürname gibi yazılı kayıtlardaki kullanım alanlarına değinilmiş, ardından tarihî ve çağdaş Türk lehçelerindeki kullanımlar ile Türkçe ve Rusça etimoloji sözlüklerindeki veriler karşılaştırmalı olarak değerlendirilmiş ve sözcüklerin kökeni hakkında yeni bir öneri sunulmuştur. Bu süreçte anlam bilimi, eş zamanlı ve art zamanlı yöntemlerin yanı sıra karşılaştırmalı dil bilimi yönteminden de yararlanılmıştır.