Journals / Artvin Çoruh Üniversitesi Orman Fakültesi Dergisi / 2026 / Cilt: 27 Sayı: 4

Public Space Designs in the Axis of Spatial Memory and User Perception: A Case Study of Topkapı Kaleici Square

Mekânsal Hafıza ve Kullanıcı Algısı Ekseninde Kamusal Alan Tasarımları: Topkapı Kaleiçi Meydanı Örneği

Bahar Ferah(İSTANBUL SABAHATTİN ZAİM ÜNİVERSİTESİ)0000-0001-7951-9734
Zeynep Semanur Ustacan(İSTANBUL SABAHATTİN ZAİM ÜNİVERSİTESİ)0009-0005-5734-1601
Pages
1–19
Publication Date
2026-11-08
🏛️Bibliographic metadata and full text access for this article are provided via DergiPark.
DergiPark Record ↗
✨

AI Summary & Key Takeaways

AI Insight
⚡ TL;DR(Too Long; Didn't Read)

In conclusion, this study aims to serve as a reference for future research by discussing the factors that should be considered in the transformation of historic squares through the lens of user perception and spatial memory.

📌 3 Key Takeaways

🎯
Objective & Hypothesis:Public spaces, one of the components that make up the urban fabric, play an active role in shaping social relationships and settlement strategies.
📊
Key Findings & Data:In this context, squares are defined as urban open spaces where social relationships are formed, various activities take place, and which integrate with green spaces.
💡
Conclusion & Impact:In conclusion, this study aims to serve as a reference for future research by discussing the factors that should be considered in the transformation of historic squares through the lens of user perception and spatial memory.
🔬Design:Survey & Empirical Study
📍Scope:2024 Verileri
⚙️Variables:Kamusal mekânlar · Kültürel kimlik · Kullanıcı algısı

Abstract

Public spaces, one of the components that make up the urban fabric, play an active role in shaping social relationships and settlement strategies. In this context, squares are defined as urban open spaces where social relationships are formed, various activities take place, and which integrate with green spaces. Squares with historical value serve as recreational areas that facilitate both the preservation of cultural heritage and the safeguarding of spatial memory. One such historical square is Topkapı Kaleiçi Square, located in the Fatih district of Istanbul. Topkapı Kaleiçi Square constitutes a public space that has lost its original historical fabric because of urban development activities and road layouts throughout history. Following structural deterioration caused by demolition-focused interventions, the square was revitalized in accordance with sustainable design principles through renovation efforts initiated in 2024, thereby restoring it to public use. Within the scope of this study, the temporal layers of Topkapı Kaleiçi Square were comprehensively examined, and the design decisions which aimed to improve environmental conditions, implement contemporary design solutions, and ensure ecological continuity through water recovery were evaluated using an interdisciplinary approach. The study employed a mixed-methods research design. First, existing literature focusing on user perception and spatial memory in public spaces was analyzed. In the quantitative section, a survey designed to measure user perception and spatial memory parameters in the renovated square was conducted with 101 randomly selected participants. The survey questions were prepared under three main headings ‘design decisions/spatial quality,’ ‘user perception and experience,’ and ‘spatial memory and identity’ in line with the factor analysis to be conducted. The validity of the survey data is verified using the KMO and Bartlett tests via the SPSS method. These analyses support the research with scientific data by transforming intangible concepts such as spatial memory and user perception which are prominent in historic square designs into factor data through statistical methods. In conclusion, this study aims to serve as a reference for future research by discussing the factors that should be considered in the transformation of historic squares through the lens of user perception and spatial memory.

Özet

Kentsel dokuyu meydana getiren bileşenlerden biri olan kamusal alanlar, toplumsal ilişkilerin ve yerleşim stratejilerinin şekillenmesinde etkin rol oynamaktadır. Bu bağlamda meydanlar, sosyal ilişkilerin kurulduğu, çeşitli faaliyetlerin gerçekleştirildiği ve yeşil alanlar ile bütünleşen kentsel açık mekânlar olarak nitelendirilmektedir. Tarihsel bir değere sahip meydanlar ise hem kültürel mirasın yaşatılmasına hem de mekânsal hafızanın korunmasına imkân tanıyan rekreasyon alanları olarak hizmet vermektedir. Bu tarihi meydanlardan biri de İstanbul’un Fatih ilçesinde konumlanan Topkapı Kaleiçi Meydanı’dır. Topkapı Kaleiçi Meydanı, tarihsel süreçteki imar faaliyetleri ve yol düzenlemeleri sonucunda özgün tarihi dokusunu kaybetmiş kamusal bir alanı oluşturmaktadır. Söz konusu meydan, yıkım odaklı müdahaleler sonucu uğradığı yapısal bozulmaların ardından, 2024 yılında başlatılan yenileme çalışmaları sonucunda sürdürülebilir tasarım ilkeleri doğrultusunda yeniden işlevlendirilerek toplumsal kullanıma kazandırılmıştır. Bu çalışma kapsamında, Topkapı Kaleiçi Meydanı’nın sahip olduğu zaman katmanları kapsamlı bir şekilde incelenerek, meydan düzenlenmesinde çevresel koşulların iyileştirilmesi, çağdaş tasarım kararlarının uygulanması ve suyun geri kazanımı ile ekolojik sürekliliğin sağlanması şeklinde alınan tasarım kararları disiplinler arası bir yaklaşımla değerlendirilmiştir. Çalışmada, karma araştırma deseni tercih edilmiş olup, ilk olarak kamusal alanlardaki kullanıcı algısı ve mekânsal hafıza üzerine odaklanan mevcut literatür çalışmaları analiz edilmiştir. Nicel yöntem bölümünde ise, yeniden düzenlenen meydandaki kullanıcı algısı ve mekânsal hafıza parametrelerini ölçmek amacıyla hazırlanan anket çalışması, rastgele seçilen 101 katılımcı ile gerçekleştirilmiştir. Anket soruları, gerçekleştirilecek faktör analizi doğrultusunda ‘tasarım kararları/mekânsal kalite’, ‘kullanıcı algısı ve deneyimi’, ‘mekânsal hafıza ve kimlik’ olmak üzere üç temel başlık altında hazırlanmıştır. Anket verilerinin geçerliliği SPSS yöntemi üzerinden KMO ve Bartlett testleriyle doğrulanmıştır. Bu analizler, tarihi meydan tasarımlarında öne çıkan mekânsal hafıza ve kullanıcı algısı gibi somut olmayan kavramların istatiksel yöntemlerle birer faktör verisi haline gelmesini sağlayarak araştırmayı bilimsel verilerle desteklemektedir. Sonuç olarak bu çalışma, tarihi meydanların dönüşümünde dikkat edilmesi gereken etkenleri kullanıcı algısı ve mekânsal bellek olguları üzerinden tartışarak, gelecek çalışmalar için bir referans niteliği taşıması hedeflenmiştir.

🔖

Cite This Article

Ferah, B., Ustacan, Z. S. (2026). Public Space Designs in the Axis of Spatial Memory and User Perception: A Case Study of Topkapı Kaleici Square. Artvin Çoruh Üniversitesi Orman Fakültesi Dergisi, Cilt: 27 Sayı: 4, 1–19. https://doi.org/10.17474/artvinofd.2033848

📄 Full Text PDF Viewer

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

References (33)

  1. Ahmadi, M., & HaghighatBin, M. (2026). Integrating tangible and intangible cultural values into rural landscape planning: a value-based framework for sustainable development in Iran. Built Heritage, 10, 1-14. https://doi.org/10.1186/s43238-025-00242-8
  2. Altınçekiç, S., & Kart, N. (2000). Kentsel tasarım sürecinde meydanlar. Journal of the Faculty of Forestry Istanbul University, 50(2), 111-120. https://doi.org/10.17099/jffiu.84406
  3. Ayverdi, E.H. (1958). 19 Asırda İstanbul haritası. İstanbul: Şehir Matbaası.
  4. Büyük İstanbul Otogarı. (t.y.). Tarihçesi–Türker Başkurt. https://buyukistanbulotogari.ist/tarihcesi-turker-baskurt
  5. Carmona, M., Heath, T., Oc, T., & Tiesde, S. (2003). Public spaces-urban spaces: the dimensions of urban design (s. 137-209). içinde London: Architectural Press. https://doi.org/10.4324/9780080515427
  6. Endeksa. (2026). https://www.endeksa.com/tr/analiz/turkiye/istanbul/fatih/topkapi/demografi?_gl=1*1smwu8i*_up*MQ.*_ga*MjE0NjI1MTUzMi4xNzcyNTc4Mjkz*_ga_5ZVE5PY6T3*czE3NzI1NzgyOTIkbzEkZzEkdDE3NzI1NzgyOTIkajYwJGwwJGgxNzA1MjM1NjQw, Erişim Tarihi:09.06.2026.
  7. Ersen, A. (1999). Physical evidence revealed during the cleaning and the excavations of the outer wall of the land walls of Constantinople at the Porta Romanus. Byzantine and Modern Greek Studies, 23(1), 102–115. https://doi.org/10.1179/byz.1999.23.1.102
  8. Gençay, E. (2022). Şehre yakışan bir mekân: Topkapı Kaleiçi Meydanı. Yeditepe Fatih Kültür Sanat Yaşam Dergisi, 84-89.
  9. Giritlioğlu, C. (1991). Şehirsel mekân ögeleri ve tasarımı. İstanbul: İTÜ Yayınevi.
  10. Google Maps. (2026). https://www.google.com/maps/place/TOPKAPI+KALE%C4%B0%C3%87%C4%B0/@41.0205656,28.9264526,405m/data=!3m1!1e3!4m6!3m5!1s0x14caba1f5a73fc63:0x4b5901116a78987d!8m2!3d41.0213409!4d28.9264518!16s%2Fg%2F11b7r7g7sg?entry=ttu&g_ep=EgoyMDI2MDMwMi4wIKXMDSoASAFQAw%3D%, Erişim Tarihi: 09.06.2026.
  11. Güvercin, E., & Çetin, M. (2025). Tarihi Kent Merkezlerinde Sosyal Sürdürülebilirlik ve Mekân Algıları: Samsun Örneği. Ondokuz Mayıs Üniversitesi İnsan Bilimleri Dergisi, 6(2), 118-146. https://doi.org/10.51533/insanbilimleri.1806553
  12. Habermas, J. (2004). Kamusal alan. M. Özbek içinde, Kamusal Alan (s. 95-102). İstanbul: Hil Yayın.
  13. Hoelscher, S., & Alderman, D. (2004). Memory and place: geographies of a critical relationship. Social & Cultural Geography, 347-355. https://doi.org/10.1080/1464936042000252769
  14. Hubbard, P., & Kitchin, R. (Eds.). (2011). Key thinkers on space and place (2nd ed.). SAGE Publications. Karakoç, N. (2022). 1. Ödül, İstanbul Kara Surları Topkapı Kaleiçi Meydanı Kentsel Tasarım Yarışması. Arkitera. https://www.arkitera.com/proje/1-odul-istanbul-kara-surlari-topkapi-kaleici-meydani-kentsel-tasarim-yarismasi/, Erişim Tarihi: 09.06.2022.
  15. Karayılmazlar, A.S., & Çelikyay, H.S. (2018). Kentlerde kamusal alanların tasarımı ve önemi. Bartın Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 9(17), 83-90. https://izlik.org/JA35BD47WB
  16. Kedik, A. S. (2011). Kamusal alan, kent ve heykel ilişkisi. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 11(1), 229-240.
  17. Krier, R. (1979). Urban space: Stadtraum. Academy Editions. https://books.google.com.tr/books?id=CdIT0QEACAAJ
  18. Lefebvre, H. (1992). Ritimanaliz: Mekân, zaman ve gündelik hayat (A.L. Batur, Çev.). İstanbul: Sel Yayınları.
  19. Lynch, K. (1960). The Image of The City. Cambridge: The M.I.T. Press.
  20. Norberg-Schulz, C. (1984). Genius Loci- Towards A Phenomenology of Architecture. New York: Rizzoli.
  21. Önder, S., & Aklanoğlu, F. (2002). Kentsel açık mekân olarak meydanların irdelenmesi. Selçuk Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi, 16(29), 96–106. https://izlik.org/JA85FP46DY
  22. Özbek, M. (2004). Kamusal Alan. İstanbul: Hil Yayın.
  23. Özer, M.N., & Ayten, M.A. (2005). Kamusal odak olarak kent meydanları. Planlama, 2005(3), 96–103.
  24. Özkazanç Dergi, E. (2024). Topkapı Aya Nikola (Ayios Nikolaos) Kilisesi koruma önerisi (Yüksek Lisans Tezi). İstanbul Teknik Üniversitesi.
  25. Öztan, Y. (1998). Kentler ve meydanlar. Maison Française Dergisi, (33), 154–157.
  26. Öztürk, S., Çakır, C., Işınkaralar, Ö., & Yılmaz, D. (2023). İnsan-mekân etkileşimi kapsamında kentsel meydanların rolü ve önemi üzerine Servqual Tekniği ile bir değerlendirme. Journal of Humanities and Tourism Research, 13(4), 731-746. https://izlik.org/JA58WT98PA
  27. Rosi, A. (1982). The architecture of the city (D. Ghirardo & J. Ockman, Trans.). The MIT Press. (Original work published 1966)
  28. Schweinfurt, P. (1952). İstanbul suru ve Yaldızlı Kapı. Belleten, 16(62), 261–267. https://ttk.gov.tr/istanbul-suru-ve-yaldizli-kapi/
  29. Shirvani, H. (1985). The Urban Design Process. Van Nostrand Reinhold.
  30. T.C. Fatih Belediyesi. (2026). T.C. Fatih Belediyesi. https://www.fatih.bel.tr/tr/main/pages/tarihte-fatih/41, Erişim Tarihi: 06.06.2026.
  31. Tatlıdil, E. (2009). Identity of cities and citizens; The Case of Izmir. Ege Academic Review, 9(1), 319-336. https://izlik.org/JA52RZ52UB
  32. Endeksa. (2026). https://www.endeksa.com/tr/analiz/turkiye/istanbul/fatih/topkapi/demografi?_gl=1*1smwu8i*_up*MQ.*_ga*MjE0NjI1MTUzMi4xNzcyNTc4Mjkz*_ga_5ZVE5PY6T3*czE3NzI1NzgyOTIkbzEkZzEkdDE3NzI1NzgyOTIkajYwJGwwJGgxNzA1MjM1NjQw, Erişim Tarihi:09.06.2026.
  33. Google Maps. (2026). https://www.google.com/maps/place/TOPKAPI+KALE%C4%B0%C3%87%C4%B0/@41.0205656,28.9264526,405m/data=!3m1!1e3!4m6!3m5!1s0x14caba1f5a73fc63:0x4b5901116a78987d!8m2!3d41.0213409!4d28.9264518!16s%2Fg%2F11b7r7g7sg?entry=ttu&g_ep=EgoyMDI2MDMwMi4wIKXMDSoASAFQAw%3D%, Erişim Tarihi: 09.06.2026.