Journals / Genç Mütefekkirler Dergisi / 2026 / Cilt: 7 Sayı: 2

The Genocide of the Muṭarrifiyya: A Study of the Apparent and Hidden Causes

Mutarrifiyye Soykırımı: Görünürdeki ve Gizli Nedenler Üzerine Bir İnceleme

Ahmed Mohammed Hussein Al-Daghaishi(ığdır üniversitesi ilahiyat fakültesi)0009-0002-2091-2931
Pages
802–821
Publication Date
2026-10-25
DOI
—
🏛️Bibliographic metadata and full text access for this article are provided via DergiPark.
DergiPark Record ↗
✨

AI Summary & Key Takeaways

AI Insight
⚡ TL;DR(Too Long; Didn't Read)

The author recommends rereading the tragedy of the Muṭarrifiyya in light of the group’s available original sources and, in particular, those of the opposing side (the writings of ʿAbd Allāh ibn Ḥamza).

📌 3 Key Takeaways

🎯
Objective & Hypothesis:This study examines the extermination of the Muṭarrifiyya by investigating its apparent and hidden causes.
📊
Key Findings & Data:It seeks to identify the real motive behind their extermination and to explain their position on certain contentious issues that contributed to it.
💡
Conclusion & Impact:The author recommends rereading the tragedy of the Muṭarrifiyya in light of the group’s available original sources and, in particular, those of the opposing side (the writings of ʿAbd Allāh ibn Ḥamza).
🔬Design:Araştırma Makalesi
📍Scope:Comprehensive Sample
⚙️Variables:Mutarrifiyye · Soykırım · Nedenler

Abstract

This study examines the extermination of the Muṭarrifiyya by investigating its apparent and hidden causes. It seeks to identify the real motive behind their extermination and to explain their position on certain contentious issues that contributed to it. The author employs a critical, analytical historical method, supplemented by an inductive approach. Among the study’s findings is the confirmation that Imam ʿAbd Allāh ibn Ḥamza exterminated the Muṭarrifiyya comprehensively: adults and children were killed, and property, mosques, and intellectual heritage were destroyed, leaving no trace of them. Examination of Ibn Ḥamza’s actual motives for his actions against the Muṭarrifiyya confirms that these actions stemmed from their independence from his authority or their disagreement with him on certain subsidiary questions, especially those concerning government. They insisted that a ruler possess all the required qualifications, that words and deeds be consistent, and that a ruler be held accountable if he erred or departed from what they understood to be true Islam and the path of the school of al-Hādī. All this amounted to applying the principle of commanding right and forbidding wrong, one of the five principles of the Hādawī Zaydī school. The author recommends rereading the tragedy of the Muṭarrifiyya in light of the group’s available original sources and, in particular, those of the opposing side (the writings of ʿAbd Allāh ibn Ḥamza).

Özet

Bu çalışma, Muṭarrifiyya’nın uğradığı soykırımı görünür ve gizli nedenlerini inceleyerek ele almakta; soykırımın gerçek nedenini ortaya koymayı ve yok edilmelerinde etkili olan bazı tartışmalı meselelerdeki tutumlarını açıklamayı amaçlamaktadır. Araştırmacı, tümevarım yönteminden de yararlanarak tarihsel, çözümleyici ve eleştirel yöntemi kullanmıştır. Araştırmanın bulguları arasında, İmam Abdullah b. Hamza’nın Muṭarrifiyya’yı büyük küçük demeden insanlarıyla birlikte mallarını, camilerini ve düşünsel mirasını kapsayacak, geride onlardan hiçbir iz bırakmayacak biçimde topyekûn yok ettiği tespiti yer almaktadır. Ayrıca İmam Abdullah b. Hamza’nın Muṭarrifiyya’ya karşı giriştiği eylemlerin gerçek nedenleri incelendiğinde, bunların Muṭarrifiyya’nın onu taklit etmekten bağımsız davranmasına veya özellikle yönetimle ilgili bazı fer‘î meselelerde onunla aynı görüşü paylaşmamasına dayandığı anlaşılmaktadır. Muṭarrifiyya, yöneticinin gerekli niteliklerin tümünü taşımasında ve söz ile eylemin birbirine uygun olmasında ısrar ediyor; yönetici hata yaptığında, kendilerince doğru İslam’dan saptığında veya Hâdî ekolünün çizgisinden ayrıldığında hesap vermesini istiyordu. Bütün bunlar, Hâdevî Zeydî mezhebinin beş temel ilkesinden biri olan iyiliği emretme ve kötülükten sakındırma ilkesinin uygulanması kapsamındaydı. Araştırmacı, Muṭarrifiyya trajedisinin, grubun günümüze ulaşan özgün kaynakları ve özellikle karşı tarafın kaynakları (Abdullah b. Hamza’nın eserleri) ışığında yeniden okunmasını önermektedir.

🔖

Cite This Article

Al-Daghaishi, A. M. H. (2026). The Genocide of the Muṭarrifiyya: A Study of the Apparent and Hidden Causes. Genç Mütefekkirler Dergisi, Cilt: 7 Sayı: 2, 802–821. https://ajindex.com/articles/1667980

📄 Full Text PDF Viewer

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

References (45)

  1. ʿAbd al-ʿĀṭī, ʿAbd al-Ghanī Maḥmūd. al-Ṣirāʿ al-Fikrī fī al-Yaman bayna al-Zaydiyya wa-l-Muṭarrifiyya: Dirāsa wa-Nuṣūṣ (Intellectual Conflict in Yemen between the Zaydīs and the Muṭarrifiyya: A Study and Texts). Cairo: ʿAyn li-l-Dirāsāt wa-l-Buḥūth al-Insāniyya wa-l-Ijtimāʿiyya, 2002.
  2. ʿAbd al-ʿĀṭī, ʿAbd al-Ghanī Maḥmūd. “al-Muṭarrifiyya bayna al-ʿIlm wa-l-Siyāsa” (The Muṭarrifiyya between Scholarship and Politics). Journal of the Faculty of Arts, Mansoura University (May 1990).
  3. Akwaʿ, Ismāʿīl ibn ʿAlī. al-Zaydiyya: Nashʾatuhā wa-Muʿtaqadātuhā (Zaydism: Its Origins and Beliefs). Beirut: Dār al-Fikr al-Muʿāṣir, 1413/1993.
  4. Akwaʿ, Ismāʿīl ibn ʿAlī. Hijar al-ʿIlm wa-Maʿāqiluh fī al-Yaman (Centers and Strongholds of Learning in Yemen). Beirut: Dār al-Fikr al-Muʿāṣir; Damascus: Dār al-Fikr, 1416/1995.
  5. Akwaʿ, Ismāʿīl ibn ʿAlī. “al-Turāth al-Fikrī fī Ghābir al-Yaman wa-Ḥāḍirih” (Yemen’s Intellectual Heritage, Past and Present). Majallat Majmaʿ al-Lugha al-ʿArabiyya al-Urdunī (January-June 1981).
  6. ʿAlawī, ʿAlī ibn Muḥammad ʿUbayd Allāh al-ʿAbbāsī. Sīrat al-Hādī ilā al-Ḥaqq Yaḥyā ibn al-Ḥusayn (Biography of al-Hādī ilā al-Ḥaqq Yaḥyā ibn al-Ḥusayn). Critical ed. Suhayl Zakkār. s.l.: s.n., n.d.
  7. ʿAzzān, Muḥammad Yaḥyā. “(2) Taʿlīq al-ʿAllāma al-Ustādh Muḥammad ʿAzzān ʿalā Taʿlīq al-ʿAllāma Badr al-Dīn ʿAlayh” (Muḥammad ʿAzzān’s Comment on Badr al-Dīn’s Comment on Him). al-Masār 6 (14 September 2001).
  8. ʿAzzān, Muḥammad Yaḥyā. “Taʿqīb ʿalā al-Taʿlīq: al-Muṭarrifiyya bayna al-Ḥaqāʾiq wa-l-Ishāʿāt” (Response to the Comment: The Muṭarrifiyya between Facts and Rumors). al-Masār 5 (14 May 2001).
  9. Daghshī, Aḥmad Muḥammad. “al-Mujaddidūn fī al-Yaman: Mujtahidūn fī al-Madhhab am Mutaḥawwilūn ʿAnhu?” (The Reformers in Yemen: Independent Jurists within the School or Converts away from It?). al-Masār 71 (August 2023), 132-188.
  10. Daghshī, Aḥmad Muḥammad. “Mā Ḥaqīqat Mawqif al-Ghazālī min al-Sababiyya?” (What Was al-Ghazālī’s Actual Position on Causality?). Ḥikma Yamāniyya (30 December 2022). Accessed 20 January 2025. https://2u.pw/7zl3l
  11. Ḥabashī, ʿAbd Allāh. Maṣādir al-Fikr al-Islāmī fī al-Yaman (Sources of Islamic Thought in Yemen). Beirut: al-Maktaba al-ʿAṣriyya, 1408/1988.
  12. Ḥūthī, Badr al-Dīn. “Ḥiwār fī al-Muṭarrifiyya (2): Taʿlīq al-ʿAllāma Badr al-Dīn al-Ḥūthī ʿalā Taʿqīb al-Ustādh Muḥammad ʿAzzān” (Dialogue on the Muṭarrifiyya [2]: Badr al-Dīn al-Ḥūthī’s Comment on Muḥammad ʿAzzān’s Response). al-Masār 6 (12 September 2001).
  13. Ḥūthī, Badr al-Dīn. “Taʿlīq ʿalā Maqāl ‘al-Jāmiʿāt–al-Masājid fī Shamāl al-Yaman’” (Comment on “Mosque Universities in Northern Yemen”). al-Masār 5 (12 May 2001).
  14. Ibn al-Qāsim, Yaḥyā ibn al-Ḥusayn. al-Masālik fī Dhikr al-Nājī min al-Firaq wa-l-Hālik (Paths Concerning the Saved and Perished Sects). Critical ed. Ibrāhīm Yaḥyā Qays. Damascus and Beirut: Muʾassasat al-Risāla Nāshirūn, 1433/2012.
  15. Ibn al-Qāsim, Yaḥyā ibn al-Ḥusayn. Anbāʾ al-Zaman fī Akhbār al-Yaman: min 280-322 AH (Accounts of the Times in the History of Yemen, 280-322 AH). Critical ed. Muḥammad ʿAbd Allāh Māḍī. s.l.: Maktabat al-Thaqāfa al-Dīniyya, n.d.
  16. Ibn Daqīq al-ʿĪd. Iḥkām al-Aḥkām Sharḥ ʿUmdat al-Aḥkām (Commentary on ʿUmdat al-Aḥkām). Critical ed. Aḥmad Muḥammad Shākir. Cairo: Maktabat al-Sunna, 1418/1997.
  17. Ibn Ḥamza, ʿAbd Allāh. al-Muhadhdhab fī Fatāwā al-Imām al-Manṣūr ʿAbd Allāh ibn Ḥamza (The Revised Collection of the Legal Opinions of Imam al-Manṣūr ʿAbd Allāh ibn Ḥamza). Collected and arranged by Muḥammad ibn Asʿad al-Murādī; collated and corrected by ʿAbd al-Salām al-Wajīh. Amman: Muʾassasat al-Imām Zayd ibn ʿAlī al-Thaqāfiyya, 1421/2001.
  18. Ibn Ḥamza, ʿAbd Allāh. Majmūʿ Rasāʾil al-Imām al-Manṣūr bi-llāh ʿAbd Allāh ibn Ḥamza (Collected Epistles of Imam al-Manṣūr bi-llāh ʿAbd Allāh ibn Ḥamza). Critical ed. ʿAbd al-Salām al-Wajīh. Ṣanʿāʾ: Muʾassasat Zayd ibn ʿAlī al-Thaqāfiyya, 1422/2002.
  19. Ibn Ḥamza, Yaḥyā. al-Taḥqīq fī Taqrīr Adillat al-Ikfār wa-l-Tafsīq (Examination of the Evidence for Declaring Unbelief and Sinfulness). Comparative study by Nāṣir Muḥammadī Muḥammad Jād. Mansoura, Egypt: Dār al-Yaqīn li-l-Nashr, 1431/2010.
  20. Kibsī, Muḥammad Aḥmad. al-Furūq al-Wāḍiḥa al-Bahiyya bayna al-Firaq al-Imāmiyya wa-bayna al-Firqa al-Zaydiyya (Clear and Splendid Differences between the Imāmī Sects and the Zaydī Sect). s.l.: s.n., 1413/1992.
  21. Maḥallī, Ḥumayd ibn Aḥmad ibn Muḥammad. al-Ḥadāʾiq al-Wardiyya fī Manāqib Aʾimmat al-Zaydiyya (The Rose Gardens: Merits of the Zaydī Imams). Critical ed. al-Murtaḍā ibn Zayd al-Maḥṭūrī al-Ḥasanī. Ṣanʿāʾ: Maṭbūʿāt Maktabat Markaz Badr al-ʿIlmī, 1423/2002.
  22. Maḥallī, Sulaymān ibn Muḥammad ibn Aḥmad. al-Burhān al-Rāʾiq al-Mukhalliṣ min Waraṭ al-Maḍāyiq (The Clear Proof That Delivers from Difficult Predicaments). Critical ed. Jamāl al-Shāmī. Ṣanʿāʾ: Markaz al-Turāth wa-l-Buḥūth al-Yamanī, 1445/2024. Section on the Fundamental Elements and Substances.
  23. Maqbalī, Ṣāliḥ ibn Mahdī. al-ʿAlam al-Shāmikh fī Īthār al-Ḥaqq ʿalā al-Ābāʾ wa-l-Mashāyikh (The Lofty Standard: Preferring Truth over Forefathers and Teachers). s.l.: s.n., 1328 AH.
  24. Muʾayyad bi-llāh, Ibrāhīm ibn al-Qāsim ibn Muḥammad. al-Ṭabaqāt al-Zaydiyya al-Kubrā (The Great Biographical Classes of the Zaydīs). Critical ed. ʿAbd al-Salām al-Wajīh. Amman: Muʾassasat al-Imām Zayd al-Thaqāfiyya, 1421/2001.
  25. Mulaykī, Aḥmad ʿAbd al-ʿAzīz Aḥmad. “al-Takfīr bi-l-Taʾwīl wa-l-Ilzām: Ḥaqīqatuh wa-Marjiʿ al-Khilāf fīh” (Takfīr by Interpretation and Imposed Implication: Its Nature and the Source of Disagreement about It). Majallat Buḥūth Jāmiʿat Taʿizz 32 (September 2022), 93-131. https://taiz.edu.ye/tujr/index.php/turj/article/view/76
  26. Mulaykī, Aḥmad ʿAbd al-ʿAzīz Aḥmad. “Mawqif al-Zaydiyya al-Hādawiyya min al-Takfīr bi-l-Taʾwīl wa-l-Ilzām” (The Hādawī Zaydī Position on Takfīr by Interpretation and Imposed Implication). Majallat Buḥūth Jāmiʿat Taʿizz 33 (December 2022), 77-160. https://taiz.edu.ye/tujr/index.php/turj/article/view/81
  27. Murtaḍā, Aḥmad ibn Yaḥyā. al-Azhār fī Fiqh al-Aʾimma al-Aṭhār (The Blossoms: Jurisprudence of the Pure Imams). s.l.: s.n., n.d.
  28. Qāsimī, Ḥumaydān. Majmūʿ al-Sayyid Ḥumaydān (Collected Writings of al-Sayyid Ḥumaydān). Ṣaʿda, Yemen: Maktabat Ahl al-Bayt, 2nd ed., 1436 AH.
  29. Ṣanʿānī, Muḥammad ibn Ismāʿīl al-Amīr. Iqāmat al-Dalīl ʿalā Ḍaʿf Adillat Takfīr al-Taʾwīl (Establishing the Weakness of the Evidence for Takfīr by Interpretation). Critical ed. Abū Nūḥ ʿAbd Allāh ibn Muḥammad al-Faqīh. Beirut: Dār Ibn Ḥazm, 1430/2009.
  30. Sayyid, Ayman Fuʾād. Maṣādir Tārīkh al-Yaman fī al-ʿAṣr al-Islāmī (Sources for the History of Yemen in the Islamic Era). Cairo: Institut français d’archéologie orientale, 1974.
  31. Shāmī, Aḥmad Muḥammad. Tārīkh al-Yaman al-Fikrī fī al-ʿAṣr al-ʿAbbāsī (Intellectual History of Yemen in the Abbasid Era). Beirut: Dār al-Nafāʾis, 1407/1987.
  32. Shawkānī, Muḥammad ibn ʿAlī. al-Sayl al-Jarrār al-Mutadaffiq ʿalā Ḥadāʾiq al-Azhār (The Torrential Flood upon the Gardens of Blossoms). Critical ed. Maḥmūd Ibrāhīm Zāyid. Beirut: Dār al-Kutub al-ʿIlmiyya, 1405/1985.
  33. Wajīh, ʿAbd al-Salām. “Editor’s Introduction”. Majmūʿ Rasāʾil al-Imām al-Manṣūr bi-llāh ʿAbd Allāh ibn Ḥamza. By ʿAbd Allāh ibn Ḥamza. Ṣanʿāʾ: Muʾassasat Zayd ibn ʿAlī al-Thaqāfiyya, 1422/2002.
  34. Wajīh, Muḥammad Qāʾid Ḥasan. “al-Zaydiyya al-Muṭarrifiyya fī al-Yaman: Ẓuhūruhā fī al-Qarn al-Khāmis al-Hijrī, Muʿtaqadātuhā wa-Qaḍāʾ al-Imām ʿAbd Allāh ibn Ḥamza ʿAlayhā” (The Muṭarrifī Zaydīs in Yemen: Their Emergence in the Fifth Century AH, Their Beliefs, and Imam ʿAbd Allāh ibn Ḥamza’s Elimination of Them). al-Muʾarrikh al-ʿArabī 18 (March 2010), 141-189.
  35. Wazīr, ʿAbd Allāh ibn ʿAlī. Tārīkh Ṭabaq al-Ḥalwā wa-Ṣiḥāf al-Mann wa-l-Salwā, al-Musammā bi-Tārīkh al-Yaman khilāl al-Qarn al-Ḥādī ʿAshar al-Hijrī (1045-1090 AH) (History of Yemen in the Eleventh Century AH). Critical ed. Muḥammad ʿAbd al-Raḥīm Jāzim. Ṣanʿāʾ: Maktabat al-Jīl al-Jadīd, 2nd ed., 1428-1429/2007-2008.
  36. Wazīr, Aḥmad ibn Muḥammad ibn ʿAlī. al-Muṣaffā fī Uṣūl al-Fiqh (The Purified Treatise on the Principles of Jurisprudence). Beirut: Dār al-Fikr al-Muʿāṣir; Damascus: Dār al-Fikr, 1417/1996.
  37. Wazīr, Muḥammad ibn Ibrāhīm. Īthār al-Ḥaqq ʿalā al-Khalq (Preferring Truth over People). Beirut: Dār Maktabat al-Hilāl, n.d.
  38. Wazīr, Zayd ibn ʿAlī. “(3) Taʿqīb al-Ustādh Zayd ibn ʿAlī al-Wazīr” (Response by Zayd ibn ʿAlī al-Wazīr). al-Masār 6 (16 September 2001).
  39. Wazīr, Zayd ibn ʿAlī. “(3) Taʿqīb ʿalā Maqālat al-ʿAllāma Badr al-Dīn al-Ḥūthī” (Response to Badr al-Dīn al-Ḥūthī’s Article). al-Masār 5 (16 May 2001).
  40. Wazīr, Zayd ibn ʿAlī. “al-Jadīd min Turāth al-Muṭarrifiyya: Sharḥ ‘al-Faṣl’ li-l-ʿAllāma al-Yaḥīrī” (New Material from the Muṭarrifī Heritage: The Commentary on al-Faṣl by al-Yaḥīrī). al-Masār 61 (6 April 2020).
  41. Wazīr, Zayd ibn ʿAlī. “al-Jāmiʿāt–al-Masājid fī Shamāl al-Yaman: Ṣuwar min al-Jadal al-Fikrī” (Mosque Universities in Northern Yemen: Scenes from an Intellectual Debate). al-Masār 1 (6 January 2000).
  42. Wazīr, Zayd ibn ʿAlī. “al-Muṭarrifiyya: al-Fikr wa-l-Maʾsāh” (The Muṭarrifiyya: Thought and Tragedy). al-Masār 2 (8 May 2000).
  43. Wazīr, Zayd ibn ʿAlī. “Taʿqīb ʿalā Miḥnat al-Muṭarrifiyya wa-Shaykh al-Islām” (Response on the Ordeal of the Muṭarrifiyya and Shaykh al-Islām: A Reply to Ḥasan Zayd). al-Masār 11-12 (14 September 2003).
  44. Zayd, ʿAlī Muḥammad. Tayārāt Muʿtazilat al-Yaman fī al-Qarn al-Sādis al-Hijrī (Muʿtazilī Currents in Yemen in the Sixth Century AH). Ṣanʿāʾ: French Centre for Yemeni Studies, 1997.
  45. Zayd, Ḥasan. “Hāmish ʿan al-Muṭarrifiyya: Radd lam Yunshar ʿan al-Muṭarrifiyya” (A Note on the Muṭarrifiyya: An Unpublished Response). Ḥasan Zayd’s blog, 24 December 2007. http://zaiday0.blogspot.com/2009/07/blog-post_522.html. The original article appeared in al-Masār as “Taʿqīb Ḥasan Zayd ʿalā Miḥnat al-Muṭarrifiyya wa-Shaykh al-Islām al-ʿUmarī,” nos. 11-12, 12 September 2003.