AI Summary & Key Takeaways
AI InsightThe study concludes that death in the Anatolian Beyliks was a historical and cultural phenomenon sustained in social memory through prayer, inscriptions, tombs, waqfs, visitation, and hagiography.
📌 3 Key Takeaways
Abstract
This article examines death in the Anatolian Beyliks period within the framework of pre-Islamic Turkic funerary traditions, the Islamic belief in the afterlife, funerary culture, dynastic memory, Sufi thought, and social practices. The study draws on tombstones, cenotaph inscriptions, tomb buildings, and waqf records, together with travel accounts, hagiographies, and chronicles, which are classified thematically and interpreted in terms of continuity and transformation between pre-Islamic Turkic traditions and Islamic eschatology. Among the early Turks, death was understood as the soul’s departure from the body into another realm of existence; yuğ/yoğ ceremonies, balbals, kurgans, and mourning practices kept the memory of the dead alive within the community. After the Turks’ conversion to Islam, this understanding did not disappear entirely but was reinterpreted through divine mercy, forgiveness, prayer, Qur’anic recitation, and the afterlife. In the Anatolian Beyliks period, tombstones, cenotaphs, tombs, and kümbets (tomb towers) became the principal material expressions of the culture of death. These monuments recorded the deceased’s identity, lineage, title, and date of death and made their religious, political, and social status visible posthumously. Pious foundations (waqfs) institutionalized posthumous remembrance through tomb maintenance, Qur’anic recitation, prayers, imaret services, and visitation practices. The article also discusses sacred sites in popular memory, the hagiographies of Hacı Bektaş and Sarı Saltık, burial practices, rulers’ deaths, and dying in battle. The study concludes that death in the Anatolian Beyliks was a historical and cultural phenomenon sustained in social memory through prayer, inscriptions, tombs, waqfs, visitation, and hagiography.
Özet
Bu makale, Anadolu Beylikleri döneminde ölümü eski Türk ölüm gelenekleri, İslamî ahiret inancı, mezar kültürü, hanedan hafızası, tasavvufî düşünce ve toplumsal pratikler çerçevesinde ele almaktadır. Çalışmada mezar taşları, sanduka kitabeleri, türbe yapıları ve vakıf kayıtları ile seyahatnâmeler, menâkıbnâmeler ve kronikler tematik olarak tasnif edilmiş; veriler, eski Türk ölüm gelenekleri ile İslamî ahiret inancı arasındaki süreklilik ve dönüşüm ilişkisi üzerinden yorumlanmıştır. Eski Türklerde ölüm, ruhun bedenden ayrılarak başka bir varlık alanına geçmesi şeklinde anlaşılmış; yuğ/yoğ törenleri, balballar, kurganlar ve yas uygulamaları ölünün hatırasını toplumsal hafızada canlı tutmuştur. Türklerin İslamiyet’i kabulünden sonra bu anlayış tamamen ortadan kalkmamış; rahmet, mağfiret, dua, Kur’an tilaveti ve ahiret inancı aracılığıyla yeniden yorumlanmıştır. Anadolu Beylikleri döneminde mezar taşları, sandukalar, türbeler ve kümbetler ölüm kültürünün başlıca maddi göstergeleri hâline gelmiştir. Bu yapılar ölünün kimliğini, nesebini, unvanını ve ölüm tarihini kayda geçirmiş; dinî, siyasî ve toplumsal statüsünü de ölüm sonrasında görünür kılmıştır. Vakıflar ise türbe bakımı, Kur’an tilaveti, dualar, imaret hizmetleri ve ziyaret pratikleri aracılığıyla ölüm sonrası hatırayı kurumsal biçimde sürdürmüştür. Makale ayrıca halk hafızasındaki kutsal mekânları, Hacı Bektaş ve Sarı Saltık menkıbelerini, defin uygulamalarını, beylerin ölümlerini ve savaşta ölme anlayışını da ele almaktadır. Çalışma, Anadolu Beylikleri’nde ölümün dua, kitabe, türbe, vakıf, ziyaret ve menkıbe aracılığıyla toplumsal hafızada sürekliliğe dönüştürülen tarihî ve kültürel bir olgu olduğu sonucuna ulaşmaktadır.