Journals / Art-e Sanat Dergisi / 2026 / Sayı: 37

Standardization in Mehter According to Max Weber’s Rationalization Theory

Max Weber’in Rasyonelleşme Teorisi Ekseninde Mehter’de Standardizayson

Volkan Kaptan(TEKİRDAĞ NAMIK KEMAL ÜNİVERSİTESİ, TÜRK MÜZİĞİ DEVLET KONSERVATUVARI)0000-0003-0135-4348
Pages
—
Publication Date
2026-06-25
🏛️Bibliographic metadata and full text access for this article are provided via DergiPark.
DergiPark Record ↗
✨

AI Summary & Key Takeaways

AI Insight
⚡ TL;DR(Too Long; Didn't Read)

This study aims to reveal the rationalization phenomenon that occurs specifically in the mehter as a result of both literature research and ethnographic studies and deals with the standardized elements that occur on the axis of rationalization.

📌 3 Key Takeaways

🎯
Objective & Hypothesis:The concept of rationality, which emerged in the West in the 19th century, is a phenomenon that also emerged in other communities that adopted the West as their motto.
📊
Key Findings & Data:In Weber's perspective, rationality is diverse, including essential rationality, formal rationality, teleological rationality, value rationality, practical-moral rationality, cognitive and methodical.
💡
Conclusion & Impact:This study aims to reveal the rationalization phenomenon that occurs specifically in the mehter as a result of both literature research and ethnographic studies and deals with the standardized elements that occur on the axis of rationalization.
🔬Design:Araştırma Makalesi
📍Scope:Comprehensive Sample
⚙️Variables:Müzik · Mehter · Weber

Abstract

The concept of rationality, which emerged in the West in the 19th century, is a phenomenon that also emerged in other communities that adopted the West as their motto. In Weber's perspective, rationality is diverse, including essential rationality, formal rationality, teleological rationality, value rationality, practical-moral rationality, cognitive and methodical. Considering the Turkish social structure, culturally rational elements can be found in mehter bands, especially in the axis of westernization and modernization. The rationalization that emerges in the case of Mehter is practical rationalization. The rationalization paradigm, which bears the traces of self-orientalist thought in Mehter bands, also brings standardization. The standardization that emerged in the mehter bands on the axis of the rationalization paradigm is a projection of the West's imagination and effects on the East. In this sense, considering the value judgments of the society on the axis of mehter music, there is a standardization in terms of repertoire, procedure, dress, marching order and hierarchy specific to the mehter team. This study aims to reveal the rationalization phenomenon that occurs specifically in the mehter as a result of both literature research and ethnographic studies and deals with the standardized elements that occur on the axis of rationalization.

Özet

19. yüzyılda Batıda ortaya çıkan rasyonalite kavramı, Batıyı şiar edinen topluluklar özelinde de etkin olmuş bir fenomendir. Max Weber perspektifinde rasyonellik özsel rasyonellik, formel rasyonellik, amaçsal rasyonellik, değer rasyonellik, pratik-moral rasyonellik, bilişsel ve metodik olmak üzere çeşitlilik arz eder. Bilhassa 19. yüzyıl itibariyle modernleşme paradigması ekseninde Türk askeri müzik geleneğinde rasyonalite unsurlarına rastlanmaktadır. Türk toplum yapısı özelinde batılılaşma ve modernleşme ekseninde askeri müzik geleneğinin temsilcisi olarak mehter takımlarında ortaya çıkan rasyonelleşme ise Max Weber’in pratik rasyonelleşmesi yönünde gerçekleşir. Mehter takımlarında self oryantalist düşüncenin izlerini taşıyan rasyonelleşme paradigması beraberinde standartlaşmayı da getirirken, mehter takımlarında ortaya çıkan standartlaşma ise batının doğu üzerindeki tahayyüllerinin ve etkilerinin izdüşümü mahiyetindedir. Mehter müziği gerek repertuvar, usul gerekse kıyafet, yürüyüş düzeni ve mehter takımı özelindeki hiyerarşi ekseninde bir standardizasyon yaşanır. Bu çalışma gerek literatür çalışması gerekse etnografik çalışmalar neticesinde mehter özelinde gerçekleşen rasyonalizasyon fenomenini ortaya koymayı amaçlar ve pratik rasyonelleşme ekseninde meydana gelen standartlaşmış unsurları ele alır.

🔖

Cite This Article

Kaptan, V. (2026). Standardization in Mehter According to Max Weber’s Rationalization Theory. Art-e Sanat Dergisi, Sayı: 37. https://doi.org/10.21602/sduarte.1659780

📄 Full Text PDF Viewer

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

References (26)

  1. Akpınar, M. (2014). Max Weber’in rasyonalizasyon (ussallaşma) yaklaşımı ve Türkiye sağlık sektöründe performans sistemi düzenlemesi. Abant İzzet Baysal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 2, 189-202. doi:10.11616/abantsbe
  2. Alkan, Y. (2020, Ağustos 11-12). Max Weber’de rasyonelleşme, dünya dinleri, asketizm-mistisizm, islam ve iktisadi adalet [Konferans Sunumu]. 1st International Ankara Multidisciplinary Studies Congress.
  3. Ayas, O. G. (2018). Müziği boğan gürültü ideolojinin kıskacında musiki. İthaki Yayınları.
  4. Palat, R. A. (2000). Beyond orientalism: decolonizing Asian studies. Development of Society, 29(2), 105-135.
  5. Bezci, B., & Çiftçi, Y. (2012). Self oryantalizm: içimizdeki modernite ve/veya içselleştirdiğimiz modernleşme. Akademik İncelemeler Dergisi, 7(1), 139-1666. https://izlik.org/JA76UX54RZ
  6. Çamlı, A. Y. (2013). Max Weber’de rasyonelleşme ve iktisadi gelişme ilişkisi, [Yüksek lisans tezi, Celal Bayar Üniversitesi].
  7. Çamlı, A. Y. (2020). Yeni bir toplum kuram dinamiği: pratik- rasyonellik. KOCATEPEİİBF Dergisi, 22(1), 14-27. https://doi.org/10.3390/su13116317
  8. Çiğdem, A. (2012). Bir imkân olarak modernite: Weber ve Habermas. İletişim Yayınları.
  9. Duran, B. (1997). Sekülerleşme krizi ve bir çıkış yolu arayışı. Timaş Yayınları.
  10. Esgin, A. (2012). Bir müzik sosyolojisi var mıdır?. Doğu Batı, 62, 153-182.
  11. Gıddens. A. (2008). Siyaset, sosyoloji ve toplumsal teori. T. Birkan (Çev.). Metis Yayınları.
  12. Hobsbawm, E., & Ranger, T. (2013). Geleneğin icadı. M. M. Şahin (Çev.). Agora Kitaplığı.
  13. Kadıoğlu, A. S., & Altay, A. M. (2023). Weber’e göre hukukun rasyonelleşmesi. Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi, 1, 32-53.
  14. Kaptan, M. N. (2024). Sosyolojik bir teori olarak dramaturjinin mehter özelindeki tezahürü. Art-e Sanat Dergisi, 33, 431-450.
  15. Kaptan, V. (2020). Mehter müziği ekseninde müzikte işlevsel değişim: Çanakkale musiki ve halk oyunları derneği mehteran takımı örneği, [Yüksek lisans tezi, Ege Üniversitesi].
  16. Mardin, Ş. (1986). Din ve ideoloji. İletişim Yayınları.
  17. Mutlu, K. (2015). Halkın değişen müziksel temsilleri: Osmanlı’dan günümüze müziğin siyasal tahayyülü, tahayyülün siyasal müziği. Akademik Müzik Araştırmaları Dergisi, 1, 1-11.
  18. Özcan, N. (2003). “Mehter” mad. DİA. C. 28. Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
  19. Özel, C. (2016). 1980’lerden günümüze islamcı müziğin sosyolojik analizi. Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 1, 145-174.
  20. Öztürk, O. M. (2010). Mehter musikisi. Grafiker Yayıncılık.
  21. Öztürk, O. M. (2016). İllüzyon cumhuriyetin klasik müzik serüveni. Fırat Kutluk (der.), milli musiki ütopyası: halk ruhunu garp fenniyle terkib etmek (s. 3-73). H2o Kitap.
  22. Özünel, E. Ö. (2014). Kendini seyreden öteki: halk kültürü temsillerinde öz oryantalist yaklaşımlar. Milli Folklor, 102, 5-16.
  23. Pulluk, S. K., & Sop, S. A. (2024). Rehberli turlarda rehber-turist etkileşimi: bir katılımcı gözlem araştırması. Anatolia: Turizm Araştırmaları Dergisi, 35(1), 42-59.
  24. Rice, E. (2008). representations of janissary music (mehter) as musical exoticism in western compositions, 1670–182. Journal of Musicological Research, 19(1), 41-48. Sanal, H. (1964). Mehter musikisi: bestekâr mehterler-mehter havaları. Milli Eğitim Basımevi.
  25. Sanlıkol, M. A. (2011). Çalıcı mehterler. Yapı Kredi Yayınları.
  26. Tuğlacı, P. (1986). Mehterhane’den Bando’ya. Cem Yayınevi.