AI Summary & Key Takeaways
AI InsightThe model offers an applicable theoretical and methodological framework for architectural history research, architectural theory, conservation studies, and architectural education, while providing an analytical basis for future comparative studies across different cultural and geographical contexts.
📌 3 Key Takeaways
Abstract
Architectural history research has traditionally been organized around chronological periods, stylistic classifications, building typologies, and technological developments. However, this approach remains insufficient for explaining the interaction among the ontological assumptions, knowledge-production processes, and aesthetic values that shape architectural thought. This study aims to develop the Multidimensional Architectural History Analysis Model (MAHAM) and to examine its explanatory capacity across the Ancient, Medieval, Modern, and Contemporary periods. The research adopts a qualitative approach and employs a three-stage analytical process consisting of conceptual operationalization, historical layering, and intersection analysis. The findings demonstrate that transformations in architectural history cannot be explained solely through formal or technological developments. In the Ancient period, architectural thought was grounded in a cosmological worldview; in the Medieval period, it was shaped by a theocentric paradigm; in the Modern period, by scientific-rational knowledge; and in the Contemporary period, by a relational paradigm integrating ontology, epistemology, and aesthetics. MAHAM provides an integrated analytical framework that reveals the continuities, ruptures, and reciprocal interactions among these three dimensions. The model offers an applicable theoretical and methodological framework for architectural history research, architectural theory, conservation studies, and architectural education, while providing an analytical basis for future comparative studies across different cultural and geographical contexts.
Özet
Mimarlık tarihi araştırmaları geleneksel olarak kronolojik dönemler, üslup sınıflandırmaları, yapı tipolojileri ve teknolojik gelişmeler üzerinden ele alınmaktadır. Bu yaklaşım, mimari düşünceyi şekillendiren ontolojik kabuller, bilgi üretim süreçleri ve estetik anlayışlar arasındaki etkileşimi bütüncül biçimde açıklamakta yetersiz kalmaktadır. Bu çalışma, mimarlık tarihini ontoloji, epistemoloji ve estetik eksenlerinde birlikte değerlendiren Çok Boyutlu Mimarlık Tarihi Analiz Modeli'ni (ÇMTAM) geliştirmeyi ve modelin açıklayıcılığını Antik Çağ, Orta Çağ, Modern Dönem ve Çağdaş Dönem üzerinden incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırmada nitel araştırma yaklaşımı benimsenmiş; kavramsal operasyonalizasyon, tarihsel katmanlama ve kesişim analizinden oluşan üç aşamalı bir analiz süreci uygulanmıştır. Bulgular, mimarlık tarihindeki dönüşümlerin yalnızca biçimsel ya da teknolojik değişimlerle açıklanamayacağını göstermektedir. Antik Çağ'da kozmolojik düzen, Orta Çağ'da teosentrik dünya görüşü, Modern Dönem'de bilimsel-rasyonel bilgi anlayışı, Çağdaş Dönem'de ise ilişkisel paradigma ontoloji, epistemoloji ve estetik arasındaki etkileşimi farklı biçimlerde yapılandırmaktadır. ÇMTAM, bu boyutlar arasındaki süreklilikleri, kırılmaları ve karşılıklı etkileşimleri görünür kılan bütünleşik bir analiz modeli sunmaktadır. Model, mimarlık tarihi araştırmaları, mimarlık kuramı, koruma çalışmaları ve mimarlık eğitimi için uygulanabilir bir kuramsal ve yöntemsel çerçeve önermekte; farklı coğrafi ve kültürel bağlamlarda geliştirilecek karşılaştırmalı araştırmalar için de analitik bir temel oluşturmaktadır.