SavedAdd your journal

Journals / Disiplinler Arası Dil Araştırmaları / 2026 / Cilt: 1 Sayı: 1 Özel Sayı

Kur’ān Sözlüklerinde Bağlamsal Anlam Farklılıklarının Tanımlanma Problemi (Takva ve Zulüm Kavramları Örneği)

Yakup Civelek(ANKARA HACI BAYRAM VELİ ÜNİVERSİTESİ, POLATLI İLAHİYAT FAKÜLTESİ, TEMEL İSLAM BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, ARAP DİLİ VE BELAGATI ANABİLİM DALI)0000-0002-3448-4723
Alper Çırpan(YOZGAT BOZOK ÜNİVERSİTESİ)0000-0002-9390-6535
Pages
133–156
Publication Date
2025-08-10
🏛️Bibliographic metadata and full text access for this article are provided via DergiPark.
DergiPark Record ↗
✨

AI Summary & Key Takeaways

AI Insight
⚡ TL;DR(Too Long; Didn't Read)

Bu eserlerin seçiminde üç temel kriter dikkate alınmıştır:‎ • Kur’ān kelimelerinin anlam açıklamasına yönelik ihtisaslaşmış (tematik) sözlük ‎olmaları,‎ • Söz konusu kavramları hem etimolojik hem de bağlamsal olarak ele almış olmaları,‎ • Tefsir literatürüyle iç içe geçmiş bir anlam sunumu yapmaları.‎

📌 3 Key Takeaways

🎯
Objective & Hypothesis:Bu çalışmada, Kur’ān sözlüklerinde yer alan kelimelerin bağlam-sal anlam farklılıklarının tanımlanmasında karşılaşılan sorunlar ele alınmıştır.
📊
Key Findings & Data:Kur’ān, çok katmanlı ve bağlama duyarlı bir anlam yapısına sahip olması sebebiyle, aynı kelimenin farklı sure ve ayetlerde farklı içeriklerde kullanılmasıyla dikkat çeker.
💡
Conclusion & Impact:Bu eserlerin seçiminde üç temel kriter dikkate alınmıştır:‎ • Kur’ān kelimelerinin anlam açıklamasına yönelik ihtisaslaşmış (tematik) sözlük ‎olmaları,‎ • Söz konusu kavramları hem etimolojik hem de bağlamsal olarak ele almış olmaları,‎ • Tefsir literatürüyle iç içe geçmiş bir anlam sunumu yapmaları.‎
🔬Design:Review & Systematic Survey
📍Scope:Comprehensive Sample
⚙️Variables:Kur’ān · Sözlük · Bağlam

Özet

Bu çalışmada, Kur’ān sözlüklerinde yer alan kelimelerin bağlam-sal anlam farklılıklarının tanımlanmasında karşılaşılan sorunlar ele alınmıştır. Kur’ān, çok katmanlı ve bağlama duyarlı bir anlam yapısına sahip olması sebebiyle, aynı kelimenin farklı sure ve ayetlerde farklı içeriklerde kullanılmasıyla dikkat çeker. Bu durum, Kur’ān sözlüğü hazırlayanlar açısından önemli bir güçlüğü beraberinde getirmektedir. Zira sözlük yazarı yalnızca kelimenin kökenine veya kullanım sıklığına değil, o kelimenin geçtiği bağlamsal örüntülere, tefsir geleneğindeki anlam genişlemelerine ve semantik katmanlara da hākim olmalıdır. Bu çalışmanın amacı, klasik ve modern dönemde yazılmış belli başlı Kur’ān sözlükle-rinde “taḳvā” ve “zulüm” kavramlarının nasıl ele alındığını karşılaştırmalı biçimde incelemek ve sözlükçülerin bu kavramlara yüklediği anlamları analiz ederek bağlamsal farklılıkların sözlükbi-lime nasıl yansıdığını ortaya koymaktır. Bu çalışma, Kur’ān sözlüklerinde geçen “taḳvā” ve “zulüm” kavramlarının bağlamsal ‎anlam farklılıklarının tespitine yönelik olarak yapılandırılmış betimsel ve karşılaştırmalı ‎bir nitel araştırma modeline dayanmaktadır. Araştırmada, özellikle Kur’ān’ın dilsel ‎yapısındaki çok katmanlılık göz önünde bulundurularak, kelimelerin semantik varyasyonları ‎hem sözlükbilimsel hem de tefsirî bağlamda analiz edilmiştir.‎ Araştırmada, klasik ve modern döneme ait Kur’ān sözlüklerinden oluşan temel eserler ‎referans alınmıştır. Bu eserlerin seçiminde üç temel kriter dikkate alınmıştır:‎ • Kur’ān kelimelerinin anlam açıklamasına yönelik ihtisaslaşmış (tematik) sözlük ‎olmaları,‎ • Söz konusu kavramları hem etimolojik hem de bağlamsal olarak ele almış olmaları,‎ • Tefsir literatürüyle iç içe geçmiş bir anlam sunumu yapmaları.‎

🔖

Cite This Article

Civelek, Y., Çırpan, A. (2025). Kur’ān Sözlüklerinde Bağlamsal Anlam Farklılıklarının Tanımlanma Problemi (Takva ve Zulüm Kavramları Örneği). Disiplinler Arası Dil Araştırmaları, Cilt: 1 Sayı: 1 Özel Sayı, 133–156. https://doi.org/10.48147/dada.1723887

📄 Full Text PDF Viewer

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

References (22)

  1. Akçay, M. (2011). Kelām Literatüründe Peygamber Zelleleri. Sakarya Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 13(24), 1-33. https://doi.org/10.17335/suifd.10462
  2. Aksan, Doğan. 2016. Anlambilim. Ankara: Bilgi Yayınevi.
  3. ʿAskerī, E. H. (t.y.). el-Vucūhu ve’n-Naẓāʾir (ʿOs̱mān, M., Thk.). Kahire: Mektebetu’ṣ-S̱eḳāfeti’d-Dīniyye.
  4. Dāmiġānī, M. (t.y.). el-Vucūhu ve’n-Naẓāʾir li Elfāẓi Kitābillāhi’l-ʿAzīz (ʿAlī, ʿA., Thk.). Beyrut: Dāru’l-Kutubi’l-ʿİlmiyye.
  5. Demirci, Muhsin. 2017. Tefsir Usûlü. 58. bs. İstanbul: Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Vakfı Yayınları.
  6. Fillmore, Charles. 1982. Frame Semantics. içinde Linguistics in The Morning Calm. Kore: Hanshin Publishing Company.
  7. Fīrūzābādī, M. (1996). Bas̱āʾiru Ẕevi’t-Temyīzi fī Laṭāʾifi’l-Kitābi’l-ʿAzīz (en-Neccār, ʿA., Thk.). Kahire: el-Meclisu’l-Aʿlā li’ş-Şu’ūni’l-İslāmiyye.
  8. Hārūn B. M. (1988). el-Vucūhu ve’n-Naẓāʾir fi’l-Ḳur’āni’l-Kerīm (eẓ-Ẓāmin, Ḥ., Thk.). Bağdat: Vizāretu’ṣ-Ṣeḳāfeti ve’l-Aʿlām.
  9. Ḥīrī, E. ʿA. (1996). Vucūhu’l-Ḳur’āni’l-Kerīm (el-Ḫaymī, F. Y., Thk.). Kahire: Dāru’s-Siḳā.
  10. Iṣfahānī, R. (1991). el-Mufradāt fî Ġarîbî’l-Ḳur’ān (ed-Dāvidî, Ṣ. ʿA., Thk.). Beyrut: Dāru’l-Ḳalem.
  11. İbnu’l-Cevzī, E. F. (1984). Nuzhetu’l-Aʾyuni’n-Nevāẓiri fī ʿİlmi’l-Vucūhi ve’n-Neẓāiri (e’r-Rāḍī, M., Thk.). Beyrut: Mu’essesetu’r-Risāle.
  12. İbrāhīm, M. İ. (1998). Muʿcemu’l-Elfāẓi ve’l-Aʿlāmi’l-Ḳurʾāniyye. Kahire: Dāru’l-Fikri’l-ʿArabî.
  13. Karagöz, İ. (1994). Kur’ān-ı Kerîm’de Zulüm Kavramı (Yayımlanmamış Dok-tora Tezi). Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.
  14. Karaman, H., vd. (Çev.). (2023). Kurʾān Yolu Türkçe Meāl ve Tefsir (7. bs., 5 cilt). Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları.
  15. Muḳātil, B. S. (2006). el-Vucūhu ve’n-Naẓāʾir fī’l-Ḳur’āni’l-ʿAẓīm (eẓ-Ẓāmin, Ḥ., Thk.). Dubai: Markezu Cumʿati’l-Mācidi li’ṣ-Ṣeḳāfeti ve’t-Turās̱.
  16. Müslim, E. Ḥ. (1955). Ṣaḥīḥu Müslim (ʿAbdulbāki, M. F., Thk., C. 4). Kahire: Matbaʿatu ʿĪsā el-Yābî.
  17. ʿOmer, A. M. (2002). el-Muʿcemu’l-Mevsūʿī li-Elfāẓi’l-Ḳur’āni’l-Kerīm ve Ḳırāʾātih. Riyad: Suṭūru’l-Maʿrife.
  18. Sinanoğlu, M. (2002). Küfür. Türkiye Diyanet Vakfı İslām Ansiklopedisi (Cilt 26, ss. 533–536). İstanbul: TDV Yayınları.
  19. Şahin, H. (2006). Kur’ān’da Takvā Kavramı. (Yayımlanmamış Doktora Tezi). Uludağ Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Bursa.
  20. Tiyek, F. (2014). Kur’ān’ı Anlamada Bağlamın Rolü ve Meallerdeki Bağlam-sal Sorunlar. (Yayımlanmamış Doktora Tezi). Erciyes Üniversitesi, Sosyal Bilim-ler Enstitüsü, Kayseri.
  21. Yaḥyā b. Sellām. (2008). et-Taṣārīf. (S̱elbī, H., Thk.). Amman: Mu’essesetu Āli’l-Beyti’l-Melikiyye lil-Fikri’l-İslāmī.
  22. Zemaḫşerī, Ebu’l-Ḳāsım. (1998). Esāsu’l-Belāġa (Bāsil, M., Thk.). Beyrut: Dāru’l-Kutubi’l-ʿİlmiyye.